De Duitse federale overheid heeft een ingrijpend en historisch besluit genomen: het Open Document Format (ODF) wordt de verplichte standaard voor alle bewerkbare documenten binnen de publieke sector. Daarmee verdwijnt het gebruik van bekende formaten zoals Microsoft Office (met het OOXML-formaat) naar de achtergrond. Deze keuze maakt onderdeel uit van de zogenoemde Deutschland-Stack, een brede digitale strategie waarmee Duitsland inzet op onafhankelijkheid, openheid en toekomstbestendigheid.
Wat betekent dit besluit concreet?
Voortaan gelden binnen de Duitse overheid nog maar twee documentstandaarden:
- ODF voor bewerkbare documenten
- PDF/UA voor toegankelijke, definitieve publicaties
Hiermee kiest Duitsland nadrukkelijk voor interoperabiliteit: documenten moeten altijd en overal te openen zijn, ongeacht softwareleverancier. Het besluit is niet vrijblijvend. Het is vastgesteld op het hoogste niveau en geldt voor alle overheidslagen: van ministeries tot gemeenten.
Wat is de Deutschland-Stack?
De Deutschland-Stack is de nieuwe digitale ruggengraat van de Duitse overheid. Het is geen experiment, maar een strategisch programma waarin overheid, IT-Planungsrat en politieke top samenwerken. De belangrijkste uitgangspunten:
- “Made in the EU first” – voorkeur voor Europese oplossingen
- Open source by default – open broncode als standaard
- Minder afhankelijkheid van leveranciers – voorkomen van lock-in
Dit betekent een fundamentele koerswijziging: technologie moet de overheid dienen, niet andersom.
Een omgekeerde denkwijze
Jarenlang gold binnen overheden de gedachte dat afwijken van de “marktstandaard” risico’s opleverde. Documenten moesten immers probleemloos openen in gangbare software. Duitsland draait dit nu om. De nieuwe redenering is:
- Het echte risico zit niet in open standaarden
- et echte risico zit juist in afhankelijkheid van gesloten systemen
- Door ODF verplicht te stellen, wordt interoperabiliteit niet langer een extra optie, maar een basisvoorwaarde voor digitale dienstverlening.
Grote impact voor Europa
Als grootste economie van Europa zet Duitsland hiermee de toon. De gevolgen reiken verder dan de landsgrenzen:
- Leveranciers moeten ODF ondersteunen om zaken te doen met de Duitse overheid
- Europese alternatieven krijgen een sterke impuls
- Andere landen zullen dit voorbeeld waarschijnlijk volgen
- De stap past in een bredere ontwikkeling richting digitale soevereiniteit binnen de Europese Unie.
Volgens Italo Vignoli van The Document Foundation is dit een logische stap: “Open standaarden zijn geen ideologie, maar een noodzakelijke basis voor een betrouwbare overheid.”
Implementatie richting 2028
De volledige invoering van de Deutschland-Stack staat gepland voor 2028. Dat betekent dat overheidsorganisaties de komende jaren hun systemen en werkwijzen moeten aanpassen. Hoewel zo’n overgang tijd kost, is de richting duidelijk:
- Minder afhankelijkheid van commerciële platforms
- Meer controle over eigen data
- Betere toegankelijkheid voor burgers
Wat betekent dit voor HCC-leden?
Voor HCC-leden is dit een belangrijke ontwikkeling, met meerdere gevolgen:
1. Open standaarden worden de norm
Kennis van ODF en open software wordt steeds relevanter, ook buiten de overheid.
2. Minder afhankelijkheid van één leverancier
Gebruikers krijgen meer keuzevrijheid in software, zonder compatibiliteitsproblemen.
3. Groeiende rol voor open source
Projecten zoals LibreOffice en andere open oplossingen krijgen een sterkere positie.
4. Europese digitale autonomie groeit
Dit sluit aan bij een bredere trend waarin Europa minder afhankelijk wil zijn van Amerikaanse techbedrijven.
Conclusie
Met de keuze voor ODF zet Duitsland een grote stap richting een open, transparante en onafhankelijke digitale overheid. Het besluit markeert een duidelijke breuk met het verleden, waarin gesloten standaarden de norm waren. Voor Europa – en zeker ook voor Nederland – is dit een belangrijk signaal:
de toekomst van digitale infrastructuur ligt steeds meer bij open standaarden en samenwerking, in plaats van afhankelijkheid van één leverancier.
En dat is precies het terrein waar HCC al jarenlang aandacht voor vraagt.
