De laatste vijftig jaar zijn er enorm veel ontwikkelingen geweest op computergebied. Ik ga je aan de hand van een serie artikelen meenemen door die periode vol ontwikkelingen, vreemde uitvindingen, verdwenen merken en nog veel meer. Vandaag in deel 46 de geschiedenis van de transistor: motor van de hobbycomputerscene.
Als je vandaag thuis op de bank een serie streamt, op zolder een videogesprek voert terwijl beneden slimme lampen reageren op een app, voelt dat volkomen normaal. Internet is overal in huis. Het hangt onzichtbaar in de lucht, altijd beschikbaar, altijd klaar. Pas als de verbinding wegvalt, merk je hoe afhankelijk we ervan zijn geworden. Dat was ooit totaal anders.
Als je nu een draadloze koptelefoon koppelt, een muis gebruikt zonder kabel of in de auto automatisch je telefoon hoort overgaan, voelt dat allemaal vanzelfsprekend. Je zet Bluetooth aan, er verschijnt een lijstje apparaten, je klikt, klaar. Geen kabels, geen poorten, geen gedoe. Maar achter dat blauwe icoontje schuilt een verrassend lang en doelgericht traject: een zoektocht naar een universele, goedkope en energiezuinige manier om apparaten op korte afstand met elkaar te laten praten.
Wat tegenwoordig niet meer is dan een klik op de knop, was ooit een logistieke operatie met dozen dia’s, rinkelende projectoren en handgeschreven transparanten. Presentatieprogramma’s hebben in ruim veertig jaar tijd een opmerkelijke ontwikkeling doorgemaakt. Van analoge hulpmiddelen tot slimme software die met behulp van kunstmatige intelligentie complete presentaties samenstelt. Een terugblik op de geschiedenis van presenteren, waarin PowerPoint een hoofdrol speelt, maar zeker niet het hele verhaal vertelt.
De laatste vijftig jaar zijn er enorm veel ontwikkelingen geweest op computergebied. Ik ga je aan de hand van een serie artikelen meenemen door die periode vol ontwikkelingen, vreemde uitvindingen, verdwenen merken en nog veel meer. Op 10 maart 2026 was het precies 150 jaar geleden dat het eerste telefoongesprek werd gevoerd. Sindsdien zijn de ontwikkelingen snel gegaan. Laten we daarom eens kijken wat er op het gebied van telefonie in die 150 jaar is gebeurd. Vandaag in deel 42 de geschiedenis van telecommunicatie in Nederland: van morse tot mobiel.
Toen in januari 1982 de Commodore 64 zijn werelddebuut maakte op de Consumer Electronics Show in Las Vegas, kon niemand bevroeden dat deze compacte, ogenschijnlijk simpele homecomputer zou uitgroeien tot een technologisch en cultureel fenomeen, ook in Nederland. Maar precies dat gebeurde. Met wereldwijd tussen de 12,5 en 17 miljoen verkochte exemplaren geldt de C64 nog altijd als de bestverkochte homecomputer aller tijden.
De weerstand is misschien wel het meest nederige onderdeel in de elektronica. Een cilindertje met kleurcoderingen, kostprijs een paar cent en al sinds de beginjaren van de radio vrijwel onveranderd. Maar achter dat eenvoudige component schuilt een natuurkundig principe dat de wereld heeft veranderd: het feit dat materialen van elektrische weerstand veranderen wanneer je ze belast, buigt, rekt of verwarmt.
We zappen gedachteloos tussen tv-zenders, openen de garagedeur al rijdend en bedienen verlichting of muziek zonder op te staan. De afstandsbediening is zo vanzelfsprekend geworden dat we zelden stilstaan bij de vraag hoe bijzonder het eigenlijk is dat een klein kastje op tafel apparaten elders in huis aanstuurt.
Als je ’s avonds het licht aandoet en ziet hoe helder en zuinig ledverlichting is, sta je waarschijnlijk niet stil bij de weg die deze technologie heeft afgelegd. Toch behoort de led tot de meest invloedrijke technologische ontwikkelingen van de 20ste en 21ste eeuw. Wat begon als een simpel idee – een elektrisch component dat stroom in één richting laat lopen – is uitgegroeid tot een alomtegenwoordige lichtbron in woningen, elektronische apparaten, verkeerslichten, auto’s en miljoenen andere toepassingen. In dit artikel nemen we je mee van de eerste ontdekking van elektrische diodes tot de moderne ledverlichting zoals we die vandaag kennen.
We vinden het doodnormaal: een smartphone die binnen enkele seconden je exacte locatie toont, een navigatiesysteem dat je moeiteloos door een onbekende stad leidt of een hardloophorloge dat tot op de meter nauwkeurig je route vastlegt. Toch is deze vanzelfsprekendheid het resultaat van decennia aan politieke belangen, militaire innovaties en ingenieurs die het uiterste vroegen van wetenschap en techniek. Het verhaal van GPS begint met de geopolitieke spanningen van de Koude Oorlog.
Wie het nieuws volgt, zou bijna denken dat kunstmatige intelligentie pas in 2022 is uitgevonden: het jaar waarin ChatGPT plotseling de huiskamer veroverde. Voor velen was dat het moment waarop AI “tastbaar” werd: een computer die met je praat, teksten schrijft en zelfs grapjes begrijpt. Maar de waarheid is dat kunstmatige intelligentie al decennialang in ons dagelijks leven aanwezig is, vaak onopvallend en stilletjes. Van spraakgestuurde telefoons tot lerende camera’s en robotstofzuigers: de geschiedenis van AI in consumentenproducten laat zien dat de revolutie al veel eerder begon.
Lang werd gezegd dat de ENIAC uit 1945 de eerste automatische elektronische digitale computer was. Pas in 1973 besliste een Amerikaanse rechter dat het ontwerp was afgeleid van dat van een zekere Dr. John Vincent Atanasoff. Hij bedacht zijn machine in 1937 en deze werd in 1942 succesvol getest. De Atanasoff-Berry Computer was geen beroemde machine, maar introduceerde wel het kernidee van elektronisch, binair rekenen met geheugen.
Toen de personal computer in de jaren tachtig doorbrak, veranderde de manier waarop mensen werkten, dachten en communiceerden fundamenteel. De IBM-pc, die in 1981 werd geïntroduceerd, werd al snel de standaard voor zakelijke computersystemen. Hij draaide op MS-DOS, het tekstgebaseerde besturingssysteem dat Microsoft in licentie leverde en dat het decennialange fundament zou vormen onder de groei van het bedrijf. MS-DOS was krachtig maar streng, een omgeving waarin elke interactie met het systeem afhankelijk was van exact getypte commando’s. Voor veel gebruikers betekende dat een drempel die slechts met kennis, oefening en discipline kon worden overwonnen. Net als ik zullen veel HCC’ers zich die tijd herinneren.
De geschiedenis van de computerprinter is een reis door innovatie, gebruiksgemak en verdwijnende merken. Maar in een steeds digitalere wereld rijst de vraag: hebben we printers nog wel écht nodig? De oorsprong van de printertechnologie gaat terug tot de vroege 19e eeuw, toen Charles Babbage in 1837 een mechanische printer ontwierp als onderdeel van zijn Difference Engine. Dit ambitieuze ontwerp werd pas veel later werkelijkheid toen, in 1953, Remington Rand de eerste hogesnelheidsprinter ontwikkelde voor de UNIVAC-computer. Vier jaar later introduceerde IBM de eerste dot-matrixprinter, een robuust apparaat dat karakters op papier sloeg via kleine naaldjes en een inktlint.
We staan er zelden bij stil, maar zonder datacompressie zou het internet nauwelijks bruikbaar zijn. Elke foto die je deelt, elk filmpje dat je streamt en elk liedje dat je beluistert, is het resultaat van slimme algoritmen die data kleiner maken zonder (al te veel) kwaliteit te verliezen. Datacompressie is de stille kunst van minder is meer en haar geschiedenis vertelt het verhaal van menselijke vindingrijkheid, wiskundige elegantie en eindeloze strijd tussen standaarden.
Aan het begin van de 21e eeuw was de mobiele telefoon al niet meer weg te denken uit het straatbeeld. Veel toestellen uit die tijd waren technologisch gezien indrukwekkend, maar het gebruik ervan was nog sterk beperkt. Een mobiele telefoon was in de kern een communicatieapparaat dat vooral bedoeld was voor bellen en sms’en. Productiviteitstoepassingen bestonden wel, maar waren vooral bedoeld voor zakelijke gebruikers en vereisten geduld en doorzettingsvermogen.
Wie vandaag een smartphone in handen heeft die geen iPhone is, gebruikt met grote waarschijnlijkheid Android. Het besturingssysteem van Google draait op miljarden apparaten over de hele wereld en vormt het kloppend hart van het mobiele tijdperk. Toch begon Android niet als een project van een technologiereus, maar als een bescheiden startup met een heel ander doel.
Kaartspellen hebben altijd meer betekend dan louter vermaak; ze spiegelen de tijdgeest. Poker is het spel van lef, misleiding en berekening: vertrouwen, bedrog, risico’s nemen en verlies verwerken. Dit artikel volgt poker van zijn Europese oorsprong via de Amerikaanse frontier, langs de professionalisering en de televisierevolutie, naar de digitale omwenteling die online pokeren mogelijk maakte. Het behandelt de varianten, de strategie van Texas Hold’em, de technologische en wettelijke ontwikkelingen in Nederland en België en eindigt met een blik op AI, verantwoordelijkheid en de toekomst.
Wie terugdenkt aan vijftig jaar computertechnologie in Nederland, denkt misschien in eerste instantie aan mainframes die complete zalen vulden, de Commodore 64 en MSX in de huiskamer van de jaren tachtig van de vorige eeuw, de opkomst van het internet en uiteindelijk de smartphone die ons leven vandaag de dag regisseert. Maar wie iets verder kijkt, ziet dat diezelfde technologische golf ook een heel ander domein heeft veranderd… en misschien wel meer dan we ons realiseren: de manier waarop we koken, eten en genieten van gastronomie.
We denken er tegenwoordig zelden bij na, maar zonder batterijen zou de moderne wereld stilvallen. Ze voeden alles: van afstandsbedieningen tot elektrische auto’s, van pacemakers tot smartphones. In een samenleving die steeds meer draait op mobiliteit en draadloze technologie, is de batterij letterlijk de stille motor van vooruitgang. De geschiedenis van de batterij is het verhaal van twee eeuwen innovatie, chemische verfijning en de onophoudelijke zoektocht naar meer energie in minder ruimte.
Vanaf de jaren zestig verschenen ze als mysterieuze stemmen uit de ether: illegale radiozenders op zee. Radio Veronica werd de bekendste, maar was niet de enige. Vanuit internationale wateren brachten deze piraten een revolutie in het Nederlandse medialandschap, gedreven door muziek, commercie en verzet tegen staatscontrole en zuilen-denken.
In een kurkdroge zaal in San Francisco, op 9 december 1968, gebeurde iets dat de loop van de technologie voorgoed zou veranderen. Douglas Engelbart, een onderzoeker van het Stanford Research Institute (SRI), betrad het podium voor wat later bekend zou worden als “The Mother of All Demos”. In een demonstratie van 90 minuten introduceerde hij niet alleen de computermuis, maar toonde hij een systeem dat real-time samenwerking, hypertekst, vensters op het scherm, tekstbewerking, grafische elementen en videoconferenties combineerde in één geheel. Het was een wereld waarin de computer niet langer slechts een blanco scherm was dat alleen via commando’s en toetsenbord werd bediend, maar een interactief hulpmiddel waarmee mensen konden navigeren, verbinden en samenwerken.
In 1980 lanceerde de Nederlandse PTT met veel bombarie een revolutionair systeem: Viditel. Als voorloper van het internet bood het gebruikers de mogelijkheid om via de televisie informatie op te vragen. Toch zou het systeem nooit het grote succes worden waarop gehoopt werd.
Het gebruik van symbolen om emoties uit te drukken is bijna zo oud als het schrift zelf. In hiërogliefen, pictogrammen en middeleeuwse manuscripten zien we al voorbeelden van visuele communicatie die verder gaat dan woorden alleen. In de digitale wereld kreeg dit eeuwenoude idee een geheel nieuwe vorm: eerst in de gedaante van simpele tekens op een computerscherm, later als de kleurrijke, universeel herkenbare emoji die tegenwoordig in vrijwel iedere chat voorkomen. De geschiedenis van emoji is daarmee niet alleen een technologisch verhaal, maar ook een verhaal over cultuur, creativiteit en de menselijke behoefte om gevoelens, nuance en humor over te brengen via tekst.
In een tijd waarin gamers in fotorealistische vliegtuigen boven virtuele versies van hun woonwijk vliegen, lijkt het haast onvoorstelbaar dat de oorsprong van de flightsimulator ooit begon met eenvoudige lijnen op een zwart scherm. Toch is dat precies waar het verhaal begint: in een laboratorium aan een Amerikaanse universiteit, met een student die droomde van vliegen zonder van de grond te komen.
In mijn jeugd was er geen sprake van vakantie in het buitenland. De reden was simpel: mijn ouders konden dat niet betalen. Wij gingen naar een camping in Voorthuizen (Gelderland). Afgezien van een wintersportvakantie met familie was mijn eerste echte buitenlandtrip ergens eind jaren 80 van de vorige eeuw. Als lid van de ANWB haalde ik gratis routekaarten in een van hun winkels. En als je het echt niet meer wist, dan vroeg je de weg. Op die manier zocht je je weg naar de gewenste bestemming.
In een tijd waarin berichten met één klik de wereld rondgaan, lijkt het haast onvoorstelbaar dat we ooit afhankelijk waren van ratelende machines die letter voor letter een boodschap afdrukten. Berichten waren vaak uren onderweg en altijd zakelijk van toon. Toch was de telex decennialang het ruggengraatnetwerk van de wereldwijde communicatie. Van internationale diplomatie tot maritieme noodoproepen en financiële transacties: als het ertoe deed, werd het op telex verzonden.
Van bedrade speelgoedautootjes tot geavanceerde militaire onbemande vliegtuigen: de ontwikkeling van drones is een reis die begint in kinderspeelkamers en eindigt op het slagveld. Een fascinerend verhaal waarin spel, techniek en strategie elkaar kruisen en waarin vernieuwing vaak begint met nieuwsgierigheid.
De laatste vijftig jaar zijn er enorm veel ontwikkelingen geweest op computer- en elektronicagebied. Een prachtig voorbeeld is beeldbellen. Wat tegenwoordig de normaalste zaak van de wereld is, kreeg in 1974 in Nederland voor het eerst vorm.
Als je het nu over smartphones hebt, dan komen de iPhone en een merk als Samsung als belangrijkste spelers in je op. Maar in de begintijd van de mobiele telefonie was dat heel anders. Eén merk maakte de dienst uit: Nokia. Waar ging het mis?
Nieuws
9 mei 2026
Nieuws
8 mei 2026
Nieuws
7 mei 2026
Nieuws
7 mei 2026
'Abonneer je nu op een of meerdere van onze nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van onze activiteiten!'
Aanmelden
