De digitale euro is opnieuw een belangrijke stap dichterbij gekomen. In Brussel groeit de politieke steun voor een Europese digitale vorm van publiek geld, bedoeld om naast contant geld te bestaan. Daarmee krijgt een project waar al jaren over wordt gesproken steeds concretere contouren.
Toch is enige nuance belangrijk. De digitale euro staat nog niet morgen op je smartphone en er is evenmin al sprake van een definitieve invoeringsdatum. Het Europese wetgevingsproces is nog niet volledig afgerond. Als de noodzakelijke wetgeving in 2026 wordt aangenomen, wil de Europese Centrale Bank klaar zijn voor een mogelijke eerste uitgifte in 2029.
Maar wat is die digitale euro eigenlijk? Is het een soort bitcoin? Wordt contant geld afgeschaft? Kan de overheid straks al je betalingen volgen? En waarom vindt Europa het überhaupt nodig om een nieuw digitaal betaalmiddel te ontwikkelen?
Geen bitcoin en geen nieuwe cryptomunt
De naam ‘digitale euro’ kan gemakkelijk tot verwarring leiden. Het gaat nadrukkelijk niet om een cryptomunt zoals bitcoin of ether. Ook is het niet de bedoeling dat de waarde sterk fluctueert.
Eén digitale euro blijft gewoon één euro waard.
Het grote verschil zit in de uitgever. Cryptomunten zoals bitcoin worden niet uitgegeven door een centrale bank. De digitale euro zou juist publiek geld zijn, uitgegeven en gegarandeerd door het Eurosysteem en de Europese Centrale Bank.
Daarmee lijkt de digitale euro in economisch opzicht eerder op digitaal contant geld dan op crypto.
Dat onderscheid is belangrijk. Het geld dat je nu op je betaalrekening ziet staan, is in beginsel geld bij een commerciële bank. Bankbiljetten en munten zijn publiek centralebankgeld. De digitale euro moet burgers de mogelijkheid geven om ook in een steeds digitalere economie rechtstreeks over een digitale vorm van publiek geld te beschikken.
Waarom wil Europa eigenlijk een digitale euro?
We betalen steeds minder contant. Contactloos betalen, bankapps, webwinkels en mobiele wallets zijn voor veel mensen inmiddels dagelijkse praktijk. Tegelijkertijd loopt een groot deel van het digitale betalingsverkeer via commerciële en vaak niet-Europese technologiebedrijven en betaalnetwerken.
Dat maakt de discussie over de digitale euro ook geopolitiek.
Europa wil minder afhankelijk zijn van buitenlandse betaalbedrijven en technologische infrastructuur. Denk aan de grote rol van internationale kaartnetwerken en mobiele betaalplatforms. In een periode van toenemende geopolitieke spanningen wordt de vraag steeds belangrijker of Europa voor een essentiële voorziening als betalen voldoende op eigen benen kan staan.
Een eigen digitale euro kan volgens voorstanders bijdragen aan de strategische autonomie en weerbaarheid van Europa. Het idee is dat Europeanen altijd toegang houden tot een publiek digitaal betaalmiddel dat binnen de eurozone breed bruikbaar is.
Hoe zou je ermee kunnen betalen?
Volgens de huidige plannen moet de digitale euro eenvoudig in het dagelijks leven te gebruiken zijn. Je zou ermee moeten kunnen betalen in winkels, op websites en rechtstreeks aan andere personen.
Dat zou bijvoorbeeld kunnen via een smartphone, maar ook via een betaalkaart. Dat laatste is belangrijk voor mensen die geen moderne smartphone hebben of liever niet voor iedere betaling een telefoon gebruiken.
De Europese Centrale Bank voorziet bovendien zowel online als offline betalingen. Vooral die offline mogelijkheid is opvallend. In bepaalde situaties zou een betaling dan mogelijk moeten zijn zonder dat op dat moment een actieve internetverbinding nodig is.
Dat kan van belang zijn bij storingen, problemen met mobiele netwerken of andere situaties waarin de normale digitale infrastructuur tijdelijk niet beschikbaar is.
Verdwijnt contant geld dan?
Volgens de huidige Europese plannen niet. De digitale euro is bedoeld als aanvulling op contant geld, niet als vervanging daarvan. Bankbiljetten en munten moeten blijven bestaan.
Dat is een belangrijk uitgangspunt, zeker omdat contant geld voor veel mensen nog altijd essentieel is. Sommige ouderen voelen zich prettiger bij bankbiljetten en munten. Anderen gebruiken cash om beter grip te houden op hun uitgaven. Ook bij storingen kan contant geld een belangrijke terugvalmogelijkheid zijn.
Daarnaast speelt privacy een rol. Een contante betaling laat niet automatisch een digitaal betaalspoor achter. Juist daarom is het van groot belang dat de komst van een digitale euro niet wordt aangegrepen om contant geld langzaam uit het dagelijks leven te laten verdwijnen.
Privacy wordt een van de grootste discussiepunten
Voor veel burgers zal niet de techniek, maar privacy de belangrijkste vraag zijn. Wie kan straks zien wat je koopt? Kan de Europese Centrale Bank individuele betalingen volgen? Kan een overheid inzicht krijgen in jouw uitgaven? En kan digitaal geld uiteindelijk zo worden ontworpen dat wordt bepaald waaraan jij het wel of niet mag besteden?
De Europese Centrale Bank benadrukt dat privacy een belangrijk ontwerpprincipe is. Vooral offline betalingen zouden een hoog privacyniveau moeten krijgen.
Toch zal HCC de uiteindelijke technische en juridische uitwerking kritisch blijven volgen. Goede bedoelingen alleen zijn niet voldoende. Bij een betaalmiddel dat mogelijk door honderden miljoenen Europeanen wordt gebruikt, moeten privacywaarborgen vanaf het ontwerp stevig zijn ingebouwd.
Daarbij moet duidelijk zijn welke gegevens worden verzameld, wie toegang kan krijgen, hoe lang informatie wordt bewaard en onder welke omstandigheden gegevens aan autoriteiten kunnen worden verstrekt.
Kan de overheid straks bepalen waaraan je geld uitgeeft?
Een veelgehoorde zorg is dat de digitale euro ‘programmeerbaar geld’ zou worden. In zo’n scenario zou bijvoorbeeld technisch kunnen worden bepaald dat geld alleen aan bepaalde producten mag worden besteed of vóór een bepaalde datum moet worden uitgegeven.
De Europese Centrale Bank stelt dat de digitale euro geen programmeerbaar geld moet worden waarbij overheden of centrale banken bepalen waaraan burgers hun euro’s mogen besteden.
Dat onderscheid is essentieel. Technische betaalfuncties kunnen wel slimmer worden. Denk bijvoorbeeld aan automatische of voorwaardelijke betalingen. Maar dat is iets anders dan een euro die door de uitgever zelf wordt beperkt tot bepaalde producten, winkels of doeleinden.
Voor HCC is dit een belangrijk aandachtspunt: de digitale euro moet geld van de gebruiker blijven en mag niet veranderen in een technisch instrument waarmee het normale bestedingsgedrag van burgers centraal kan worden gestuurd.
Wat gebeurt er met commerciële banken?
Ook voor banken kan de digitale euro grote gevolgen hebben. Als burgers onbeperkt grote bedragen zouden kunnen overboeken van hun gewone bankrekening naar digitale euro’s, kan geld wegstromen bij commerciële banken. Banken gebruiken spaargeld en tegoeden mede als onderdeel van hun financiering. Een massale verschuiving kan daarom gevolgen hebben voor de financiële stabiliteit.
Om die reden wordt al langere tijd gesproken over limieten voor het bedrag dat iemand aan digitale euro’s kan aanhouden.
Hoe hoog zo’n limiet uiteindelijk wordt, is nog onderwerp van politieke en technische besluitvorming. Het principe is echter duidelijk: de digitale euro moet bruikbaar zijn voor dagelijkse betalingen zonder het bestaande financiële systeem onnodig te ontwrichten.
Waarom deze ontwikkeling juist nu belangrijk is
De discussie over de digitale euro gaat veel verder dan betaalgemak. Europa kijkt steeds kritischer naar zijn afhankelijkheid van buitenlandse technologiebedrijven en infrastructuur. We gebruiken Amerikaanse besturingssystemen, Amerikaanse clouddiensten, Amerikaanse sociale media en in belangrijke delen van het betalingsverkeer eveneens internationale, vaak niet-Europese spelers.
Zolang alles normaal functioneert, lijkt die afhankelijkheid misschien weinig problematisch. Maar geopolitieke spanningen, handelsoorlogen, sancties, cyberaanvallen en grote technische storingen maken duidelijk dat digitale infrastructuur ook een strategische kwestie is.
Een Europese digitale betaalmogelijkheid kan daarom worden gezien als onderdeel van een bredere beweging richting meer digitale soevereiniteit.
Een proefproject moet de techniek testen
De ontwikkeling blijft voorlopig doorgaan. De Europese Centrale Bank werkt aan de verdere technische voorbereiding en heeft plannen voor een proefproject van twaalf maanden vanaf de tweede helft van 2027. Zo’n pilot moet helpen om te testen hoe de digitale euro in de praktijk kan functioneren. Daarbij gaat het onder meer om techniek, gebruiksgemak, veiligheid en samenwerking met marktpartijen.
Als de Europese wetgeving in 2026 wordt afgerond, wil de ECB klaar zijn voor een mogelijke eerste uitgifte in 2029. Dat betekent dus ook dat er nog veel kan veranderen. De uiteindelijke digitale euro kan op belangrijke onderdelen afwijken van voorstellen en verwachtingen die nu worden besproken.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
Voor HCC-leden is de digitale euro een ontwikkeling om nauwlettend te volgen. Niet omdat iedereen binnenkort verplicht een nieuwe digitale portemonnee moet installeren, maar omdat hier verschillende grote technologiethema’s samenkomen. Het gaat om privacy, cybersecurity, digitale identiteit, smartphones, betaaltechnologie, toegankelijkheid, Europese autonomie en de positie van grote technologiebedrijven.
Voor veel leden zal vooral de praktische kant interessant zijn. Heb je straks een aparte app nodig? Kun je de digitale euro via je bestaande bank gebruiken? Werkt het ook zonder smartphone? Wat gebeurt er wanneer je telefoon wordt gestolen? Hoe herstel je toegang? En hoe worden mensen beschermd tegen phishing en andere vormen van fraude?
Dat laatste punt verdient bijzondere aandacht. Nieuwe betaaltechnologie trekt vrijwel altijd criminelen aan. Zodra de digitale euro bekender wordt, ligt het voor de hand dat fraudeurs nepwebsites, valse apps en phishingmails zullen gebruiken met teksten als ‘activeer nu uw digitale euro-wallet’ of ‘verifieer uw digitale euro-account’.
HCC adviseert leden daarom nu al kritisch te blijven bij berichten over registratie of activatie. Zolang de digitale euro nog niet daadwerkelijk is ingevoerd, is iedere onverwachte oproep om snel een wallet te activeren of persoonlijke bankgegevens door te geven vanzelfsprekend verdacht.
Standpunt van HCC: kansrijk, maar alleen met harde waarborgen
HCC ziet de mogelijke komst van de digitale euro als een belangrijke en potentieel waardevolle technologische ontwikkeling. Een publiek digitaal betaalmiddel kan Europa minder afhankelijk maken van buitenlandse betaalinfrastructuur en burgers een extra betaalmogelijkheid bieden in een samenleving waarin steeds meer transacties digitaal plaatsvinden.
Maar HCC vindt ook dat enthousiasme over technologische innovatie nooit ten koste mag gaan van fundamentele rechten en praktische toegankelijkheid.
Privacy moet daarom vanaf het ontwerp aantoonbaar worden beschermd en niet pas achteraf met aanvullende maatregelen worden gerepareerd. De digitale euro mag geen instrument worden waarmee het dagelijkse bestedingsgedrag van burgers centraal wordt gevolgd of gestuurd. Ook moet helder en wettelijk stevig worden vastgelegd wie toegang heeft tot transactiegegevens en onder welke voorwaarden.
Daarnaast moet contant geld volwaardig beschikbaar blijven. Niet iedereen kan of wil volledig digitaal betalen. Een moderne samenleving moet rekening houden met ouderen, mensen met beperkte digitale vaardigheden, burgers zonder geschikte smartphone en iedereen die bewust waarde hecht aan contante betalingen.
Ook waarschuwt HCC voor te grote haast. Een betaalsysteem voor honderden miljoenen Europeanen moet extreem robuust zijn. Cyberveiligheid, storingsbestendigheid, fraudepreventie en eenvoudig herstel bij verlies van een apparaat moeten aantoonbaar op orde zijn vóór grootschalige invoering.
De digitale euro kan een belangrijke stap worden naar meer Europese digitale zelfstandigheid. Maar uiteindelijk zal het succes niet worden bepaald door politieke verklaringen of technische mogelijkheden. De doorslaggevende vraag is of burgers het systeem vertrouwen.
En dat vertrouwen moet Europa verdienen.
