Slimme huishoudelijke apparaten: meer gemak, maar ook meer afhankelijkheid van fabrikanten

,

Woonkamer met robotstofzuiger en robot

Slimme apparaten maken het leven soms makkelijker. Maar moet echt elk apparaat slim zijn? Want apparaten die met het internet verbonden zijn, kunnen ook een potentieel risico zijn.

Slimme huishoudelijke apparaten beloven gemak, tijdwinst en meer controle over het huishouden. Maar achter die handige functies schuilen ook nadelen. Apparaten verzamelen gegevens, zijn afhankelijk van software en internetverbindingen en kunnen een deel van hun functionaliteit verliezen wanneer een fabrikant de ondersteuning beëindigt. De vraag is dan ook of al die slimme functies daadwerkelijk iets toevoegen en of consumenten wel voldoende controle houden over hun eigen apparaten.

Een koelkast die zelf boodschappen bestelt, een wasmachine die via een app op afstand kan worden gestart of een airfryer die precies weet hoe lang een gerecht moet worden bereid. Fabrikanten voegen steeds vaker internetverbindingen, sensoren en software toe aan huishoudelijke apparaten. Het resultaat is een groeiend aanbod aan zogenoemde smart home-producten.

Dat klinkt aantrekkelijk. Wie wil er immers niet dat het huishouden een beetje gemakkelijker wordt? Toch is een internetverbinding niet automatisch een verbetering. Bij steeds meer apparaten wordt de gebruiker afhankelijk van een app, een online account of servers van de fabrikant. En juist daar ontstaan problemen.


HCC ledenwerving 16x9 700KB

Een slim apparaat is niet altijd een beter apparaat
De belangrijkste vraag bij de aanschaf van een slim huishoudelijk apparaat is misschien wel wat de slimme functies daadwerkelijk opleveren. Een wasmachine die via een smartphone kan worden bediend, klinkt handig. Maar als je toch thuis moet zijn om de was in de machine te doen en er weer uit te halen, is de praktische meerwaarde mogelijk beperkt.

Hetzelfde geldt voor huishoudelijke apparaten met uitgebreide apps, automatische programma’s en allerlei meldingen. Sommige functies zijn nuttig, bijvoorbeeld wanneer een apparaat waarschuwt voor een storing of inzicht geeft in het energieverbruik. Andere mogelijkheden lijken vooral toegevoegd om een product aantrekkelijker te presenteren.

Daarbij komt dat extra technologie het gebruik soms juist ingewikkelder maakt. Waar een traditionele oven met een paar knoppen te bedienen is, vraagt een slim alternatief mogelijk om een app, een account en een verbinding met internet. Voor consumenten die vooral een betrouwbaar apparaat willen dat zijn werk doet, is dat niet per definitie een vooruitgang.

Privacy: wat weet je apparaat eigenlijk over je?
Een belangrijk aandachtspunt is de hoeveelheid gegevens die verbonden apparaten verzamelen. Een slimme thermostaat registreert bijvoorbeeld wanneer de verwarming wordt ingeschakeld en welke temperaturen worden ingesteld. Een robotstofzuiger kan plattegronden van de woning opslaan, terwijl een slimme beveiligingscamera beelden van de directe leefomgeving verzamelt.

Die informatie is niet altijd onschuldig. Gecombineerde gegevens kunnen inzicht geven in het dagelijkse leefpatroon van bewoners, bijvoorbeeld wanneer iemand doorgaans thuis is of wanneer een woning langere tijd leegstaat.

Ook is niet altijd duidelijk welke gegevens een fabrikant verzamelt, hoelang deze worden bewaard en met welke andere partijen ze worden gedeeld. De Autoriteit Persoonsgegevens wijst erop dat verbonden apparaten privacygevoelige informatie kunnen verzamelen en dat consumenten moeten kunnen begrijpen wat er met die gegevens gebeurt.

De Nederlandse overheid adviseert daarom onder meer om de privacyverklaring van een fabrikant te bekijken, sterke wachtwoorden te gebruiken en software-updates direct te installeren.

Afhankelijk van apps en clouddiensten
Misschien wel een van de grootste nadelen van slimme apparatuur is de afhankelijkheid van de fabrikant. Veel apparaten functioneren niet volledig zelfstandig, maar maken gebruik van een app of een online clouddienst. Dat kan jarenlang probleemloos werken, totdat de fabrikant besluit de ondersteuning te beëindigen.

Daar zijn inmiddels voorbeelden van. Zo stopte Google met de ondersteuning van oudere Nest-thermostaten, waardoor bepaalde functies via de app verdwenen. Ook de gebruikers van Neato-robotstofzuigers kregen te maken met het beëindigen van clouddiensten. De apparaten verloren daardoor mogelijkheden die voorheen via de app beschikbaar waren.

Een vergelijkbaar probleem speelde bij de SoundTouch-speakers van Bose. Wanneer een fabrikant stopt met een app of online dienst, kan een apparaat dat technisch nog prima functioneert opeens een stuk minder bruikbaar worden.

Dat roept een belangrijke vraag op: hoe lang mag een consument verwachten dat een slim apparaat ondersteund blijft? Een huishoudelijk apparaat koop je doorgaans voor meerdere jaren. Het is daarom niet vanzelfsprekend dat je na een paar jaar ook een nieuwe smartphone, app of zelfs een nieuw apparaat moet aanschaffen omdat de fabrikant zijn digitale dienstverlening beëindigt.

Fabrikanten moeten duidelijker zijn over ondersteuning
Consumenten moeten vooraf beter kunnen beoordelen hoelang een apparaat software-updates en digitale ondersteuning krijgt. Niet alleen beveiligingsupdates zijn daarbij belangrijk. Ook moet duidelijk zijn welke functies afhankelijk zijn van een internetverbinding of externe servers.

De Consumentenbond pleit ervoor dat fabrikanten slimme apparaten zo ontwerpen dat de belangrijkste functies ook zonder internetverbinding blijven werken. Lokale bediening kan voorkomen dat een product afhankelijk wordt van een externe clouddienst.

Daarnaast kunnen fabrikanten meer gebruikmaken van open standaarden. Daardoor wordt het eenvoudiger om apparaten met verschillende systemen te combineren en kunnen alternatieve oplossingen mogelijk worden wanneer een fabrikant zijn eigen dienstverlening beëindigt.

Ook fysieke bediening blijft belangrijk. Een thermostaat moet bijvoorbeeld nog gewoon te bedienen zijn als de app niet meer werkt. Hetzelfde geldt voor andere huishoudelijke apparatuur waarvan de basisfunctie niet afhankelijk zou moeten zijn van een internetverbinding.

Beveiliging is niet vanzelfsprekend
Een apparaat dat met internet is verbonden, vormt in principe ook een mogelijk toegangspunt voor kwaadwillenden. Een slecht beveiligde slimme camera, deurbel of thermostaat kan worden misbruikt wanneer criminelen toegang krijgen tot het apparaat of het netwerk waarop het is aangesloten.

Dat kan verder gaan dan alleen het uitlekken van persoonsgegevens. Apparaten kunnen onderdeel worden van een botnet, waarmee cybercriminelen aanvallen op andere systemen uitvoeren. Ook kunnen beveiligingscamera’s worden overgenomen of kunnen persoonlijke beelden in verkeerde handen terechtkomen.

De Europese Cyber Resilience Act moet de digitale veiligheid van producten met een internetverbinding verbeteren. Fabrikanten krijgen daarbij verplichtingen op het gebied van beveiliging en het melden en verhelpen van kwetsbaarheden. De verplichtingen worden gefaseerd van kracht.

Voor consumenten blijft het verstandig om apparaten en apps actueel te houden, standaardwachtwoorden te wijzigen en goed na te denken over welke apparaten daadwerkelijk toegang tot het thuisnetwerk nodig hebben.

Denk na voordat je iets slim koopt
Dat betekent niet dat slimme huishoudelijke apparaten geen bestaansrecht hebben. Een slimme thermostaat kan helpen energie te besparen, een robotstofzuiger kan tijd besparen en slimme verlichting kan het wooncomfort vergroten. Het gaat er vooral om dat de voordelen opwegen tegen de nadelen.

Wie een slim apparaat overweegt, doet er verstandig aan vooraf te onderzoeken welke functies zonder internet blijven werken, welke gegevens worden verzameld en hoelang de fabrikant ondersteuning belooft. Ook is het goed om te kijken of het apparaat nog op de traditionele manier te bedienen is wanneer de app of clouddienst wegvalt.

Uiteindelijk hoeft niet alles in huis met internet verbonden te zijn. Een apparaat dat jarenlang betrouwbaar zijn werk doet zonder account, app of abonnement kan soms een betere aankoop zijn dan een technologisch geavanceerder alternatief. Slimme technologie is pas echt een verbetering wanneer de gebruiker er daadwerkelijk iets aan heeft en niet onnodig afhankelijk wordt van de fabrikant.

'Meld je aan voor de nieuwsbrief'

'Abonneer je nu op een of meerdere van onze nieuwsbrieven en blijf op de hoogte van onze activiteiten!'

Aanmelden