Steeds meer smartwatches, slimme ringen en gezondheidsapps vertellen ons iedere ochtend precies hoe we hebben geslapen. Hoeveel uur slaap, hoeveel diepe slaap, hoeveel REM-slaap en natuurlijk een mooie eindscore. Een 87 voelt goed, maar bij een 54 beginnen we ons misschien zorgen te maken. Slaapwetenschappers waarschuwen echter dat juist die aandacht voor cijfers averechts kan werken.
Slaaptrackers van onder andere Fitbit, Garmin, Apple en slimme ringen zijn populair. Ze kunnen interessante informatie geven over bijvoorbeeld beweging, hartslag en algemene slaappatronen. Maar ze weten lang niet zo precies hoe we slapen als de cijfers op het scherm soms suggereren.
Een horloge meet geen hersenactiviteit
Een belangrijk verschil met professioneel slaaponderzoek is dat een smartwatch of ring slaap meestal indirect probeert vast te stellen. Het apparaat kijkt bijvoorbeeld naar beweging, hartslag en veranderingen daarin. Een slaaponderzoek in een ziekenhuis of slaapcentrum gebruikt veel uitgebreidere metingen, waaronder hersenactiviteit.
Wetenschappelijk onderzoek waarbij consumentenapparaten zijn vergeleken met zo'n professioneel slaaponderzoek laat dan ook duidelijke verschillen zien. Vooral gegevens over afzonderlijke slaapfasen moeten voorzichtig worden geïnterpreteerd. Een wearable kan nuttig zijn om ontwikkelingen over langere tijd te volgen, maar een slaapscore is geen medische diagnose.
Van slaap meten naar wakker liggen
Er speelt nog iets anders. Sommige gebruikers raken zo gefocust op hun slaapgegevens dat ze zich zorgen gaan maken wanneer hun horloge of ring een slechte score geeft.
Daar bestaat inmiddels zelfs een term voor: orthosomnie. Daarbij ontstaat een overdreven streven naar de 'perfecte' slaap, aangewakkerd door gegevens van slaaptrackers.
Dat kan een merkwaardig effect hebben. Iemand wordt wakker en voelt zich eigenlijk prima, maar ziet vervolgens op zijn smartwatch dat de slaapscore slecht was. Ineens ontstaat twijfel: heb ik dan toch slecht geslapen? De volgende avond kan de druk toenemen om vooral wél goed te slapen en een hogere score te behalen.
En juist piekeren over slapen is niet bevorderlijk voor een ontspannen nachtrust.
Toch nutteloos? Zeker niet
Dat betekent niet dat we de slaapfunctie van onze smartwatch meteen moeten uitschakelen. Over een langere periode kunnen de gegevens interessante patronen zichtbaar maken.
Misschien blijkt bijvoorbeeld dat je na alcoholgebruik, laat eten of een onregelmatig slaapritme anders slaapt. Ook veranderingen in rusthartslag of slaapduur kunnen aanleiding zijn om beter op je leefgewoonten te letten.
Bekijk daarom liever trends over weken of maanden dan iedere ochtend zenuwachtig naar één cijfer te kijken.
En misschien is er nog een heel eenvoudige graadmeter die we door alle technologie soms vergeten: hoe voel je je wanneer je wakker wordt?
Voel je je uitgerust en functioneer je overdag goed, dan hoeft een tegenvallende slaapscore op je horloge nog helemaal niet te betekenen dat je werkelijk slecht hebt geslapen.
Technologie kan ons helpen onze gezondheid beter te begrijpen. Maar soms is het verstandig om één ding niet door een algoritme te laten bepalen: of we vinden dat we lekker hebben geslapen.
