Wie denkt dat het digitale leven pas echt begon met internet en het World Wide Web, vergeet een opmerkelijk hoofdstuk uit de Europese computergeschiedenis. In Frankrijk konden miljoenen mensen al vanaf het begin van de jaren tachtig vanuit huis digitaal informatie opzoeken, berichten versturen en producten bestellen. Dat gebeurde met Minitel, een systeem dat zijn tijd opvallend ver vooruit was.
Een beeldscherm, toetsenbord en telefoonlijn
Minitel werd in 1982 landelijk geïntroduceerd door de Franse telecomsector. De terminals waren eenvoudig: een klein beeldscherm met ingebouwd toetsenbord, aangesloten op de gewone telefoonlijn. Geen muis, geen fraaie afbeeldingen en uiteraard geen wifi. Toch bood het systeem iets revolutionairs: toegang tot een groot aantal online diensten vanuit de huiskamer. INA
Een belangrijke reden voor het succes was dat de terminals op grote schaal gratis beschikbaar werden gesteld aan Franse telefoonabonnees. Aanvankelijk was het idee vooral om de omvangrijke papieren telefoongids te vervangen door een elektronische versie. Maar al snel ontstonden allerlei commerciële en particuliere diensten. Inathèque
Van telefoongids tot chatten en winkelen
Wat begon als een digitale telefoongids, groeide uit tot iets dat achteraf verrassend veel lijkt op het internet dat we nu kennen. Via Minitel konden Fransen onder meer nieuws en informatie raadplegen, trein- en reisgegevens bekijken, producten bestellen, bankzaken regelen en berichten uitwisselen.
Vooral de berichtendiensten werden populair. Er ontstonden digitale gemeenschappen waarin mensen elkaar ontmoetten en met onbekenden konden communiceren. Het Franse audiovisuele instituut INA concludeerde later zelfs dat Minitel veel toepassingen vooruitliep die we tegenwoordig met internet en sociale media associëren. Inathèque
Ook bedrijven ontdekten het nieuwe medium. Zo begon het bekende Franse postorderbedrijf La Redoute al in 1984 met een Minitel-dienst waarmee klanten digitaal zaken konden doen. Fresques
Tien jaar vóór het World Wide Web
Dat maakt Minitel vanuit hedendaags perspectief bijzonder. Toen het systeem in 1982 op grote schaal beschikbaar kwam, moest het World Wide Web nog worden uitgevonden. Pas in 1989 kwam Tim Berners-Lee met zijn voorstel voor het web en in de jaren negentig werd internet voor consumenten gemeengoed.
Frankrijk had dus al jaren eerder een omvangrijke digitale infrastructuur voor consumenten. Minitel was geen internet zoals we dat tegenwoordig kennen: het was een eigen, centraal georganiseerd netwerk. Maar voor de gebruiker waren veel toepassingen verrassend herkenbaar. Het succes was enorm. In 1988 waren er volgens het INA bijvoorbeeld al vier miljoen Minitel-terminals in gebruik. INA
Internet maakte Minitel uiteindelijk overbodig
Vanaf de tweede helft van de jaren negentig begon de populariteit af te nemen. Computers werden goedkoper, internetverbindingen bereikten steeds meer huishoudens en het grafische World Wide Web bood veel meer mogelijkheden. De Bibliothèque nationale de France wijst erop dat juist de gratis terminal, eenvoudige betaling en populaire diensten zoals de elektronische telefoongids en berichtendiensten lange tijd belangrijke succesfactoren waren. BnF - Site institutionnel
Toch verdween Minitel opmerkelijk langzaam. Zelfs in 2010 waren er volgens een reportage van France 2 nog ongeveer een miljoen Fransen die het systeem gebruikten. INA
Pas op 30 juni 2012 werd de stekker er definitief uitgetrokken. Daarmee kwam na ongeveer dertig jaar een einde aan een van de opmerkelijkste digitale experimenten uit de Europese geschiedenis. Cdip
Een internet vóór het internet?
Minitel laat vooral zien dat veel dingen die we nu vanzelfsprekend met internet verbinden helemaal niet zo nieuw zijn. Online zoeken, digitaal winkelen, chatten, elektronische informatievoorziening en virtuele gemeenschappen bestonden in Frankrijk al toen de meeste mensen nog nooit van internet hadden gehoord.
De terminal op de foto oogt inmiddels als een museumstuk. Maar in 1982 was dit voor veel Franse huishoudens een venster op de digitale toekomst.
En misschien is dat wel het opmerkelijkste: terwijl in Nederland de homecomputer aan zijn opmars begon, waren miljoenen Fransen al online!
