De geschiedenis van de afstandsbediening: van kabelkastje tot slimme zender

De laatste vijftig jaar zijn er enorm veel ontwikkelingen geweest op computergebied. Ik ga je aan de hand van een serie artikelen meenemen door die periode vol ontwikkelingen, vreemde uitvindingen, verdwenen merken en nog veel meer. Vandaag in deel 39 de geschiedenis van de afstandsbediening: van kabelkastje tot slimme zender.

We zappen gedachteloos tussen tv-zenders, openen de garagedeur al rijdend en bedienen verlichting of muziek zonder op te staan. De afstandsbediening is zo vanzelfsprekend geworden dat we zelden stilstaan bij de vraag hoe bijzonder het eigenlijk is dat een klein kastje op tafel apparaten elders in huis aanstuurt.

Toch is de afstandsbediening een relatief jonge uitvinding, ontstaan in de twintigste eeuw en sterk verbonden met de opkomst van radio, televisie en later andere consumentenelektronica. De weg van mechanische bediening via kabels en ultrasoon geluid naar infrarood en draadloze netwerken vertelt tegelijk het verhaal van miniaturisering, digitalisering en veranderend consumentengedrag.

Bediening op afstand vóór de huiskamer
Het idee om een apparaat op afstand te bedienen, is ouder dan de televisie. Al in de negentiende eeuw experimenteerden uitvinders met draadloze besturing van machines, vooral voor militaire en demonstratieve doeleinden. Een bekend vroeg voorbeeld is de radiografisch bestuurde boot die uitvinder Nikola Tesla in 1898 demonstreerde op een tentoonstelling in New York. Het publiek zag hoe het bootje ogenschijnlijk zelfstandig bewoog, terwijl Tesla in werkelijkheid radiosignalen gebruikte om het te sturen. Het concept van radiografische afstandsbediening was geboren, al bleef praktische toepassing nog lang beperkt tot nichetoepassingen zoals torpedo’s en modelbouw.

In Europa vonden vergelijkbare experimenten plaats. De Spaanse ingenieur Leonardo Torres Quevedo ontwikkelde rond 1903 zijn “Telekino”, een systeem om voertuigen en boten op afstand via radiosignalen te besturen. Hij demonstreerde het in 1906 in de haven van Bilbao door een onbemande boot te laten manoeuvreren vanaf de wal. Waar Tesla vooral het principe aantoonde, werkte Torres Quevedo al met discrete commando’s en logische schakelingen; in feite een vroege vorm van digitale besturing op afstand.

In industriële omgevingen ontstond eveneens behoefte aan bediening op afstand, bijvoorbeeld bij kranen, mijnbouwmachines of elektrische installaties op gevaarlijke locaties. Daar ging het minder om comfort en meer om veiligheid: de bediener moest afstand kunnen houden van hitte, spanning of bewegende delen. De techniek was aanvankelijk bedraad, met kabels en schakelkasten, maar het principe was hetzelfde als bij latere consumentenapparaten: een commando wordt elders gegeven en op afstand uitgevoerd.

De rest van dit artikel is alleen beschikbaar voor HCC-leden. Ben je HCC-lid? Om het gehele artikel te lezen dien je ingelogd te zijn. Nog geen HCC-lid? Word nu lid en kies je welkomstgeschenk!

.

Meer artikelen in de serie De geschiedenis van vind je hier

De bij dit artikel gebruikte afbeeldingen zijn digitaal gegenereerd met behulp van kunstmatige intelligentie en vertegenwoordigen geen daadwerkelijk gefotografeerde situaties.