Zwitserland zet een belangrijke stap richting digitale onafhankelijkheid. De overheid wil miljoenen investeren in de vervanging van Microsoft 365 door opensourcesoftware. Outlook en Teams moeten plaatsmaken voor Europese alternatieven. Het project begint met 3.000 overheidscomputers, maar kan uiteindelijk veel groter worden. Wat betekent deze ontwikkeling voor de toekomst van software, privacy en digitale autonomie?
Investering van ruim 11 miljoen dollar
De Zwitserse federale overheid trekt ongeveer 9 miljoen Zwitserse frank uit, omgerekend ruim 11 miljoen dollar, voor de invoering van openDesk. Deze opensourcewerkomgeving moet medewerkers een alternatief bieden voor Microsoft 365, waaronder programma's als Outlook, Word en Teams.
In de eerste fase krijgen ongeveer 3.000 overheidsmedewerkers toegang tot de nieuwe software. Het doel is dat deze omgeving eind 2027 beschikbaar is. De Zwitserse overheid beschikt over ongeveer 54.000 werkplekken. Het project omvat voorlopig dus slechts een klein gedeelte van de totale organisatie.
Belangrijk is dat Microsoft 365 niet onmiddellijk verdwijnt. Beide systemen blijven voorlopig naast elkaar functioneren, zodat medewerkers kunnen overstappen zonder dat hun dagelijkse werkzaamheden in gevaar komen.
Wat is openDesk precies?
OpenDesk is een opensourceplatform dat is ontwikkeld onder verantwoordelijkheid van het Duitse Zentrum für Digitale Souveränität (ZenDiS). Het combineert verschillende bestaande opensourceprogramma's tot één geïntegreerde digitale werkomgeving. Zo kunnen medewerkers documenten maken en bewerken met Collabora Online, bestanden opslaan via Nextcloud en e-mail en agenda's beheren met Open-Xchange. Voor videoconferenties wordt onder andere Jitsi gebruikt en voor chatberichten Element.
Het bijzondere is dat organisaties meer mogelijkheden krijgen om zelf te bepalen waar hun gegevens worden opgeslagen en wie toegang heeft tot de systemen. Bovendien is de broncode van de software openbaar beschikbaar, waardoor deze kan worden gecontroleerd en aangepast.
Eerste proef met 172 medewerkers
De Zwitsers zijn niet over één nacht ijs gegaan. Voordat het grotere project werd aangekondigd, testten 172 overheidsmedewerkers de nieuwe werkomgeving. De resultaten waren bemoedigend. Vooral documentbewerking, bestandsopslag, samenwerking en e-mail- en agendafuncties werden positief beoordeeld.
Toch verliep niet alles vlekkeloos. Bij grote videoconferenties en bepaalde technische toepassingen kwamen beperkingen aan het licht. De Zwitserse overheid concludeert daarom dat openDesk geschikt lijkt voor belangrijke standaardwerkzaamheden, maar dat verdere ontwikkeling en onderzoek nodig zijn voordat een volledige overstap mogelijk is.
Digitale onafhankelijkheid steeds belangrijker
Achter deze investering zit een strategische gedachte: digitale soevereiniteit. Overheden zijn voor hun dagelijkse werkzaamheden sterk afhankelijk geworden van een beperkt aantal grote technologiebedrijven, voornamelijk uit de Verenigde Staten.
Dat roept vragen op over privacy, gegevensbescherming, continuïteit en de mogelijkheid om zelfstandig beslissingen te nemen over de eigen digitale infrastructuur. Door opensourcesoftware te gebruiken, wil Zwitserland minder afhankelijk worden van één leverancier en meer controle krijgen over zijn eigen informatievoorziening.
Daarbij gaat het niet uitsluitend om kostenbesparing. Ook de mogelijkheid om bij storingen of geopolitieke spanningen zelfstandig te blijven functioneren speelt een belangrijke rol.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
De Zwitserse aanpak laat zien dat opensourcesoftware inmiddels serieus wordt onderzocht als alternatief voor commerciële kantoorsoftware, zelfs binnen grote overheidsorganisaties.
Ook voor HCC-leden is dat interessant. Wie minder afhankelijk wil zijn van Microsoft, kan bijvoorbeeld kennismaken met LibreOffice, Thunderbird, Nextcloud of Linux.
Een volledige overstap is niet altijd eenvoudig. Denk aan compatibiliteit met bestaande documenten, vertrouwde werkwijzen en de samenwerking met mensen die andere software gebruiken.
Maar je hoeft natuurlijk niet alles tegelijk te vervangen. Begin bijvoorbeeld met één programma en ontdek zelf of het aan je wensen voldoet.
De belangrijkste boodschap uit Zwitserland: digitale onafhankelijkheid begint met het serieus onderzoeken van alternatieven. En opensourceprogramma's verdienen daarbij een volwaardige plaats.
(de afbeelding bij dit artikel is gegenereerd m.b.v. artificiële intelligentie)
