Een oude familiefoto digitaliseren en online delen? Let op het auteursrecht! Een foto kan meer dan honderd jaar oud zijn en toch nog beschermd zijn. Of je nu bezig bent met stamboomonderzoek, een familiearchief aanlegt of historische foto's op internet plaatst: het is belangrijk te weten wat wel en niet mag.
Oude foto's
Veel mensen hebben thuis albums vol oude foto's liggen. Foto's van grootouders, familiefeesten, vroegere woonplaatsen of bijzondere gebeurtenissen. Met een scanner of smartphone zijn deze herinneringen eenvoudig te digitaliseren. Vervolgens kunnen ze worden gedeeld via een familiewebsite, Facebook, een genealogisch platform of een digitaal archief.
Toch is het verstandig om vooraf even stil te staan bij de regels. Want dat een foto oud is, betekent niet automatisch dat iedereen deze vrij mag gebruiken.
Wanneer vervalt het auteursrecht?
In Nederland geldt als hoofdregel dat het auteursrecht op een foto vervalt 70 jaar na het overlijden van de fotograaf. Daarbij gaat het dus niet om het jaar waarin de foto is gemaakt, maar om het overlijden van de maker. Stel dat een fotograaf in 1920 een familieportret maakte en in 1970 overleed. Dan is die foto in beginsel pas vanaf 1 januari 2041 auteursrechtvrij.
Dat kan verrassend zijn. Een foto die inmiddels ruim honderd jaar oud is, kan dus nog altijd beschermd zijn. Bij foto's waarvan de maker onbekend is, gelden bijzondere regels. Onder bepaalde voorwaarden vervalt het auteursrecht 70 jaar na de eerste rechtmatige openbaarmaking. Maar alleen omdat niemand meer weet wie de fotograaf was, mag je niet aannemen dat de foto rechtenvrij is.
De foto is van mij, dus ik mag ermee doen wat ik wil?
Dat klinkt logisch, maar juridisch ligt het anders. Wie een oud familiealbum erft, wordt eigenaar van het album en de foto's. Daarmee verkrijg je echter niet automatisch het auteursrecht. Dat kan nog bij de fotograaf of diens erfgenamen liggen. Je mag het album natuurlijk bewaren, bekijken en de foto's voor privégebruik digitaliseren. Maar zodra je afbeeldingen op een openbaar toegankelijke website plaatst, kunnen andere regels gelden.
Ook het feit dat een afbeelding al op internet staat, betekent niet dat je deze zonder toestemming mag overnemen.
En hoe zit het met oude krantenartikelen?
Voor krantenartikelen gelden vergelijkbare regels. Wie onderzoek doet naar de familiegeschiedenis, vindt bijvoorbeeld via digitale krantenarchieven regelmatig interessante berichten over familieleden. Een oud krantenartikel volledig kopiëren en op een eigen website plaatsen is echter niet altijd toegestaan. Ook teksten kunnen auteursrechtelijk beschermd zijn.
Een verstandige oplossing is om een korte passage te citeren, de bron duidelijk te vermelden en voor het volledige artikel te verwijzen naar het oorspronkelijke archief, bijvoorbeeld Delpher. Let daarbij op: alleen een bronvermelding is niet voldoende om een beschermd artikel of een foto volledig te mogen overnemen.
Vergeet het portretrecht niet
Naast het auteursrecht bestaat ook het portretrecht. Dat beschermt onder bepaalde omstandigheden de belangen van mensen die herkenbaar op een foto staan. Vooral bij foto's van nog levende personen is voorzichtigheid verstandig. Niet iedereen stelt het op prijs om zonder overleg op internet te verschijnen.
Bij portretten die in opdracht zijn gemaakt, gelden bovendien andere regels dan bij bijvoorbeeld spontane foto's. Ook nabestaanden kunnen in bepaalde situaties rechten hebben.
Vraag daarom bij twijfel toestemming voordat je herkenbare foto's van anderen openbaar maakt.
Wat als je een schadeclaim ontvangt?
Er zijn bedrijven die internet afzoeken naar foto's die mogelijk zonder toestemming worden gebruikt. Wanneer zij een afbeelding aantreffen, kan een betalingsverzoek volgen. Zo'n claim kan behoorlijk oplopen, zelfs wanneer de foto maar op een kleine hobbywebsite staat.
Dat betekent overigens niet dat iedere claim automatisch terecht is. Controleer wie de rechthebbende is, of het auteursrecht nog bestaat en hoe het gevraagde bedrag is berekend. Betaal niet zonder de claim eerst goed te beoordelen.
Vijf praktische tips voor HCC-leden
Wie oude foto's en documenten digitaal wil bewaren of publiceren, kan met enkele eenvoudige voorzorgsmaatregelen veel problemen voorkomen:
1. Onderzoek de herkomst. Probeer te achterhalen wie de fotograaf was en wanneer deze is overleden.
2. Controleer de gebruiksrechten. Kijk bij digitale archieven en beeldbanken of afbeeldingen vrij gebruikt mogen worden.
3. Vermeld de bron. Noteer waar de afbeelding vandaan komt en wie de maker is, voor zover bekend.
4. Vraag toestemming bij twijfel. Zeker bij foto's van nog levende personen of werk van professionele fotografen.
5. Bewaar je informatie. Leg vast waarom je denkt dat een foto gepubliceerd mag worden en bewaar eventuele toestemmingen.
Digitaliseren blijft waardevol
Al deze regels hoeven niemand ervan te weerhouden oude foto's te digitaliseren. Integendeel: door familiefoto's en historische documenten zorgvuldig te bewaren, voorkomen we dat waardevolle herinneringen verloren gaan.
Voor leden die zich bezighouden met genealogie, fotografie of digitaal archiveren biedt de computer prachtige mogelijkheden. Oude foto's kunnen worden gerestaureerd, gedateerd, geordend en toegankelijk gemaakt voor volgende generaties.
Het belangrijkste onderscheid is dat tussen digitaal bewaren voor eigen gebruik en openbaar publiceren op internet. Wie daar rekening mee houdt, kan met een gerust hart blijven genieten van de bijzondere verhalen die achter oude foto's schuilgaan.
