Cybercriminelen hebben opnieuw laten zien dat een digitale aanval niet alleen computers en gegevens kan treffen, maar ook fysieke apparatuur. Bij zeker zeventien Nederlandse bedrijven hebben hackers op afstand de temperatuur van koel- en vriesinstallaties verhoogd. Ook in andere Europese landen zijn winkels getroffen. Opvallend is dat de aanvallers gebruikmaakten van gebrekkig beveiligde internetverbindingen en standaardwachtwoorden. Maar waarom doen hackers dit eigenlijk?
Van diepvries naar ontdooistand
Op maandag 2 november werd bekend dat hackers in verschillende Europese landen toegang hadden gekregen tot de besturing van koelinstallaties. In Nederland ging het volgens de Deense fabrikant Danfoss om minstens zeventien bedrijven, waaronder buurtwinkels, slagerijen en opslagbedrijven. Grote Nederlandse supermarktketens zouden vooralsnog buiten schot zijn gebleven.
Bij een Nederlandse opslaglocatie voor diepvriesproducten bleek de temperatuur bijvoorbeeld te zijn veranderd van min 20 naar min 10 graden Celsius. Gelukkig kon daar tijdig worden ingegrepen.
Ook in België, Luxemburg, Zweden, Ierland en Estland werden aanvallen gemeld. Eerder, in oktober, waren honderden Franse supermarkten slachtoffer geworden van vergelijkbare sabotage.
Hoe konden hackers binnendringen?
De oorzaak blijkt opvallend eenvoudig. Moderne koelinstallaties zijn vaak verbonden met internet, zodat onderhoudsmonteurs op afstand storingen kunnen opsporen en instellingen kunnen aanpassen. Dat bespaart tijd en kosten, maar brengt ook risico's met zich mee.
Bij de getroffen Nederlandse installaties ontbrak een voldoende beveiligde netwerkverbinding. Bovendien waren de oorspronkelijke standaardwachtwoorden niet gewijzigd. Daardoor konden onbevoegden toegang krijgen tot de besturingssystemen. Eenmaal binnen konden de aanvallers bestaande functies misbruiken, zoals het verhogen van de temperatuur voor het ontdooien van koelapparatuur.
Danfoss had zijn klanten na de eerdere aanvallen in Frankrijk al gewaarschuwd. Op 13 oktober adviseerde de fabrikant om installaties van het openbare internet los te koppelen en uitsluitend via beveiligde verbindingen toegankelijk te maken. De meeste bedrijven volgden dat advies op, maar niet allemaal.
Wat willen de hackers bereiken?
Dat is misschien wel het merkwaardigste aan deze aanvallen. Bij ransomware proberen cybercriminelen doorgaans geld af te persen door bestanden te versleutelen. Bij deze aanvallen is vooralsnog geen duidelijk financieel motief vastgesteld.
Mogelijk gaat het om digitale sabotage, het demonstreren van kwetsbaarheden of simpelweg het veroorzaken van maatschappelijke en economische schade. Wie verantwoordelijk is en wat de precieze bedoeling is, blijft vooralsnog onduidelijk.
De mogelijke gevolgen zijn ondertussen aanzienlijk. Wanneer koelinstallaties onvoldoende functioneren, kunnen levensmiddelen bederven. Dat betekent niet alleen financiële schade voor ondernemers, maar mogelijk ook risico's voor de voedselveiligheid.
Een waarschuwing voor iedereen met slimme apparaten
Deze incidenten laten zien hoe kwetsbaar het Internet of Things (IoT) kan zijn. Niet alleen koelinstallaties, maar ook slimme thermostaten, beveiligingscamera's, zonnepanelen, laadpalen en domoticasystemen zijn tegenwoordig met internet verbonden.
Voor HCC-leden die thuis of binnen hun vereniging met dergelijke technologie experimenteren, is dit een belangrijke waarschuwing. Een apparaat dat technisch uitstekend functioneert, is niet automatisch digitaal veilig. Enkele eenvoudige maatregelen kunnen veel problemen voorkomen:
* Verander altijd het standaardwachtwoord en gebruik een uniek, sterk wachtwoord.
* Installeer beveiligingsupdates zodra deze beschikbaar zijn.
* Maak apparaten niet rechtstreeks vanaf internet bereikbaar.
* Gebruik voor toegang op afstand bij voorkeur een goed beveiligde VPN-verbinding.
* Plaats slimme apparaten waar mogelijk op een afzonderlijk netwerk.
Gemak mag niet ten koste gaan van veiligheid
De digitalisering van onze samenleving biedt enorme voordelen. Apparaten kunnen op afstand worden beheerd, storingen worden sneller opgelost en processen verlopen efficiënter. Maar de aanvallen op Europese koelinstallaties tonen ook de keerzijde. Een vergeten standaardwachtwoord of een onbeveiligde internetverbinding kan voldoende zijn om een compleet fysiek systeem te ontregelen.
De belangrijkste les is eenvoudig: alles wat met internet verbonden is, verdient aandacht voor beveiliging. Ook wanneer er geen beeldscherm of toetsenbord aan zit.
