De gemeente Tilburg zet een zogeheten digital twin in om de lokale crisisvoorbereiding te verbeteren. Met behulp van honderden databronnen brengt de digitale omgeving in kaart welke wijken het kwetsbaarst zijn bij bijvoorbeeld langdurige stroomuitval of overstromingen en welke gebouwen het meest geschikt zijn als noodsteunpunt. De aanpak trekt inmiddels ook de aandacht van andere gemeenten en het Rijk.
Crisisvoorbereiding op basis van data
Gemeenten bereiden zich steeds intensiever voor op crises zoals langdurige stroomuitval, overstromingen en uitval van telecomnetwerken. Door klimaatverandering, geopolitieke spanningen en de afhankelijkheid van vitale infrastructuur staat lokale weerbaarheid hoog op de bestuurlijke agenda.
De Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) publiceerde eerder een handreiking met maatregelen om de weerbaarheid van gemeenten te vergroten. Daarnaast stelt het Rijk vanaf 2027 jaarlijks 70 miljoen euro beschikbaar voor lokale en regionale crisisvoorbereiding. Een belangrijk onderdeel daarvan is de ontwikkeling van een landelijk netwerk van noodsteunpunten: locaties waar inwoners terechtkunnen voor informatie, het doen van een noodmelding of het organiseren van burenhulp als reguliere voorzieningen uitvallen.
Sinds begin 2026 nemen bijna zeventig gemeenten deel aan een landelijke pilot van het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid (NIPV) om deze noodsteunpunten verder uit te werken.
Digital twin brengt risico's in beeld
Tilburg kiest daarbij voor een datagedreven aanpak. Samen met technologiebedrijf Argaleo ontwikkelt de gemeente een digitale tweeling van de stad waarin honderden databronnen worden gecombineerd. Daarbij gaat het onder meer om informatie over gebouwen, bereikbaarheid, bevolkingssamenstelling, zelfredzaamheid van inwoners en risico's op wateroverlast.
Per onderwerp wordt een score berekend, waarbij de gemeente zelf kan bepalen welke factoren het zwaarst meewegen. Volgens Tilburg moeten besluiten over crisisvoorzieningen daardoor beter onderbouwd, transparanter en eenvoudiger reproduceerbaar worden.
Eerste toepassing: selectie van noodsteunpunten
De eerste praktische toepassing is een scan die geschikte noodsteunpunten aanwijst. Daarbij zijn ongeveer duizend gebouwen beoordeeld op circa tweehonderd kenmerken. Dat leverde een shortlist van negen mogelijke locaties op.
Vervolgens is per locatie gekeken naar de eerste vijfduizend omwonenden. Zo bleek bij een van de locaties dat bijna een kwart van de bewoners 65 jaar of ouder is en dat zich meerdere zorginstellingen in de directe omgeving bevinden. Zulke informatie helpt de gemeente om voorzieningen en communicatie beter af te stemmen op de lokale situatie.
De definitieve locaties worden bekendgemaakt nadat het college van burgemeester en wethouders een besluit heeft genomen.
Ook andere gemeenten tonen interesse
De Brabantse aanpak werd onlangs gepresenteerd aan andere grote gemeenten, de provincie Noord-Brabant en de Brabantse veiligheidsregio's. Volgens de initiatiefnemers hebben vrijwel alle aanwezige gemeenten belangstelling om de methode eveneens toe te passen. Ook landelijke organisaties en ministeries onderzoeken de mogelijkheden voor bredere invoering. Tilburg wil de digitale ondersteuning in 2027 verder uitrollen over de hele gemeente.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
De ontwikkeling laat zien dat digitale technologie een steeds belangrijkere rol speelt bij de voorbereiding op noodsituaties. Voor burgers betekent dit dat gemeenten beter kunnen bepalen waar noodsteunpunten moeten komen en welke wijken of doelgroepen extra aandacht nodig hebben tijdens een crisis. Tegelijkertijd roept het gebruik van grote hoeveelheden data vragen op over privacy, transparantie en digitale afhankelijkheid.
Voor HCC-leden is het interessant om te volgen hoe gemeenten data, kunstmatige intelligentie en digitale modellen inzetten voor maatschappelijke vraagstukken. Ook onderstreept deze ontwikkeling het belang van digitale vaardigheden en bewustwording rond de manier waarop overheden gegevens verzamelen en gebruiken.
Standpunt van HCC
HCC ondersteunt initiatieven waarbij digitale technologie wordt ingezet om de veiligheid en weerbaarheid van inwoners te vergroten, mits deze systemen transparant zijn, zorgvuldig omgaan met persoonsgegevens en controleerbaar blijven. Datagedreven besluitvorming mag een hulpmiddel zijn, maar menselijke afwegingen moeten altijd leidend blijven.
Daarnaast vindt HCC het belangrijk dat overheden waar mogelijk kiezen voor digitale oplossingen die de Europese digitale autonomie versterken. Het beperken van afhankelijkheid van niet-Europese cloud- en softwarediensten kan bijdragen aan een robuustere digitale infrastructuur, zeker wanneer deze wordt ingezet voor vitale maatschappelijke processen.
