In Japan gebeurt iets opvallends: robots nemen steeds meer werk over, maar niet omdat ze mensen vervangen, simpelweg omdat er te weinig mensen zijn. Waar automatisering in veel landen wordt gezien als een bedreiging voor banen, is het in Japan juist een noodzakelijke oplossing voor een groeiend tekort aan arbeidskrachten.
Krimpende beroepsbevolking vraagt om slimme oplossingen
Japan kampt al jaren met een dalende bevolking. Inmiddels behoort nog maar ongeveer 60 procent van de inwoners tot de werkende bevolking, en dat aandeel blijft dalen. Tegelijkertijd blijft de vraag naar productie, logistiek en dienstverlening juist groeien. Om dat gat op te vullen, zet Japan steeds vaker in op zogenoemde ‘fysieke AI’: slimme robots die niet alleen geprogrammeerd zijn, maar dankzij kunstmatige intelligentie ook zelfstandig kunnen leren en handelen. Het Japanse Ministerie van Economie, Handel en Industrie ziet hierin een strategische pijler en wil dat Japan in 2040 ongeveer 30 procent van de wereldmarkt in handen heeft.
Robots doen het werk dat niemand wil
In sectoren zoals logistiek, productie en zelfs zorg worden robots ingezet voor taken die zwaar, repetitief of simpelweg onaantrekkelijk zijn. Denk aan magazijnen van bedrijven als Amazon, waar robots pakketten sorteren en verplaatsen, of aan fabrieken waar productielijnen grotendeels geautomatiseerd zijn. Het verschil met andere landen is opvallend: in Japan is er relatief weinig weerstand tegen robots. Cultureel worden ze eerder gezien als hulpmiddel dan als bedreiging. In combinatie met de krappe arbeidsmarkt maakt dat de acceptatie en implementatie van robotica een stuk eenvoudiger.
Van efficiëntie naar noodzaak
Waar automatisering vroeger vooral werd ingezet om efficiënter te werken, is het in Japan inmiddels een kwestie van economische noodzaak. Zonder robots dreigen bepaalde sectoren simpelweg stil te vallen. Zoals investeerder Sho Yamanaka aangeeft, verschuift de focus van “handig” naar “onmisbaar”. Het gaat niet langer alleen om kostenbesparing, maar om het draaiend houden van industrieën en zelfs maatschappelijke voorzieningen.
Sterk in robots, maar alert op AI
Japan heeft traditioneel een sterke positie in robotica. In 2022 hadden Japanse fabrikanten nog zo’n 70 procent van de wereldmarkt in handen op het gebied van industriële robots. Maar op het vlak van AI — de softwarekant — dreigt het land terrein te verliezen aan landen als de Verenigde Staten en China.
Om die achterstand te voorkomen, investeert de Japanse overheid fors in de combinatie van AI en robotica. Zo’n 6 miljard euro wordt ingezet om innovatie te versnellen en de concurrentiepositie te behouden.
Successen in de auto-industrie
Vooral in de auto-industrie zijn de resultaten zichtbaar. Bedrijven als Toyota, Honda en Mitsubishi maken steeds meer gebruik van slimme robots om productie op te schalen en efficiënter te werken. Hierdoor kunnen zij blijven produceren, zelfs op plekken waar het steeds moeilijker wordt om voldoende personeel te vinden.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
De ontwikkelingen in Japan laten zien dat automatisering en AI niet alleen een technologische trend zijn, maar ook een antwoord op maatschappelijke uitdagingen. Ook in Europa — en dus in Nederland — zullen we de komende jaren steeds vaker te maken krijgen met personeelstekorten en vergrijzing. Slimme inzet van technologie kan daarbij helpen. Niet om mensen te vervangen, maar om werk mogelijk te blijven maken.
Voor HCC-leden betekent dit:
- Blijf op de hoogte van AI en robotica
- Begrijp hoe automatisering sectoren verandert
- Zie technologie niet alleen als bedreiging, maar ook als kans
De toekomst van werk draait niet alleen om mensen óf machines, maar steeds vaker om de samenwerking daartussen.
