Kunstmatige intelligentie ontwikkelt zich razendsnel. Dat brengt veel nieuwe mogelijkheden met zich mee, maar helaas ook nieuwe vormen van digitale criminaliteit. Een van de meest verontrustende ontwikkelingen van dit moment is oplichting via nagebootste stemmen. Met behulp van AI kunnen criminelen tegenwoordig stemmen van familieleden, vrienden of zelfs artsen en medewerkers van instanties verrassend goed nabootsen. Dit wordt ook wel AI-voice spoofing genoemd. Je denkt bijvoorbeeld dat je zoon, dochter of huisarts belt, terwijl je in werkelijkheid met een computer of een oplichter spreekt die een door AI gegenereerde stem gebruikt.
Voor veel mensen is dit een schokkend idee: een vertrouwde stem die toch niet echt blijkt te zijn. Toch zijn er gelukkig signalen waaraan je deze vorm van oplichting vaak kunt herkennen.
Hoe werkt AI-voice spoofing?
Criminelen hebben soms maar enkele seconden geluidsmateriaal nodig om met moderne AI-software een stem na te bootsen. Dat kan bijvoorbeeld afkomstig zijn van een video op sociale media, een voicemail of een online presentatie. Met die gegevens kan software vervolgens vrijwel real-time reageren tijdens een telefoongesprek. De computer analyseert wat jij zegt en genereert daarna een antwoord in de nagebootste stem. Hoewel dit technisch indrukwekkend is, laat deze techniek vaak nog kleine maar herkenbare sporen achter.
Drie signalen dat je mogelijk met een AI-stem spreekt
Er zijn drie veel voorkomende kenmerken die kunnen verraden dat je niet met een echt persoon spreekt.
1. De vreemde pauze in het gesprek
Hoewel AI snel werkt, moet de computer eerst jouw woorden analyseren en vervolgens een antwoord genereren. Daardoor kan er een onnatuurlijke stilte ontstaan.
Let op dit signaal: na een vraag van jou valt er een korte, maar merkbare pauze voordat er wordt gereageerd.
Wat kun je doen: onderbreek de beller plotseling of stel een onverwachte vraag. Een echt persoon reageert meestal direct. Een AI-systeem kan juist even stilvallen of het gesprek kwijtraken.
2. De té perfecte stem
Mensen praten zelden perfect. We ademen hoorbaar, zeggen “eh” of “uh”, of maken kleine versprekingen. AI-stemmen zijn vaak juist onnatuurlijk glad en foutloos.
Let op deze signalen:
* de stem klinkt opvallend helder en vlak
* er zijn geen ademhalingen of kleine menselijke geluiden
* er is geen achtergrondgeluid
Je kunt ook testen of de stem echt is door bijvoorbeeld een moeilijke naam of een onverwachte uitspraak in het gesprek te gebruiken. AI-systemen leggen soms een vreemde klemtoon of uitspraak.
3. Het gesprek blijft in hetzelfde script hangen
Veel oplichters werken met een vooraf geprogrammeerd scenario. Dat betekent dat het systeem getraind is om naar een bepaald doel toe te werken, bijvoorbeeld:
* geld overmaken
* inlogcodes doorgeven
* persoonlijke gegevens delen
Let op dit signaal:de antwoorden lijken logisch, maar passen net niet goed bij jouw vraag. Het gesprek wordt telkens teruggestuurd naar hetzelfde onderwerp.
Een simpele test is om een onverwachte vraag te stellen, bijvoorbeeld: “Wat vond je eigenlijk van het weer vanmorgen?”. Een AI-systeem heeft hier vaak geen goed antwoord op en zal proberen het gesprek weer richting het script te duwen.
Wat moet je doen als je het niet vertrouwt?
De belangrijkste regel is eenvoudig:
Hang direct op als je twijfelt. Gebruik vervolgens de zogenaamde “ophangen en zelf terugbellen”-methode:
* beëindig het gesprek
* zoek zelf het officiële telefoonnummer op
* bel die persoon of organisatie terug
Bel nooit zomaar het nummer terug waarmee je werd gebeld. Dat kan namelijk ook onderdeel van de oplichting zijn.
Een extra tip voor families: spreek een codewoord af. Als iemand belt met een dringend verhaal en om geld vraagt, kun je vragen naar dat codewoord. Weet de beller het niet, dan weet je vrijwel zeker dat er iets niet klopt.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
Voor leden van HCC is dit een goed voorbeeld van hoe snel digitale technologie zich ontwikkelt. AI biedt veel kansen, maar vraagt ook om extra digitale weerbaarheid.
Ons advies aan HCC-leden:
* wees extra alert bij onverwachte telefoontjes
* deel zo min mogelijk persoonlijke informatie online
* bespreek dit onderwerp ook met oudere familieleden
* spreek eventueel een familie-codewoord af
Binnen HCC blijven we aandacht besteden aan dit soort ontwikkelingen. Digitale veiligheid is immers niet alleen een technisch onderwerp, maar vooral ook een kwestie van bewustzijn en gezond wantrouwen.
Twijfel je ergens over? Bespreek het gerust met andere HCC-leden, op een bijeenkomst van je Interessegroep of jouw Regio. Samen zorgen we ervoor dat onze leden goed voorbereid blijven op de digitale wereld van vandaag — en morgen.
