Voor veel mensen is internet vrijwel onlosmakelijk verbonden met Google. Even iets opzoeken? Dan googelen we het. E-mail? Gmail. Navigatie? Google Maps. Foto-opslag? Google Afbeeldingen. Internetbrowser? Vaak Chrome. En op veel smartphones draait Android, eveneens afkomstig van Google. Toch groeit de laatste jaren het aantal gebruikers dat zich afvraagt of er alternatieven zijn.
Niet omdat Google slechte producten levert – integendeel. Juist doordat het bedrijf zo succesvol is geworden, ontstaat er discussie over de enorme hoeveelheid gegevens die één onderneming verzamelt en de grote afhankelijkheid die veel gebruikers inmiddels van het Google-ecosysteem hebben opgebouwd.
Steeds vaker worden vragen gesteld over privacy, digitale onafhankelijkheid en de wens om meer controle te houden over persoonlijke gegevens. Ook in Europa groeit de belangstelling voor alternatieve diensten die minder afhankelijk zijn van de grote Amerikaanse technologiebedrijven.
Waarom zoekt men naar alternatieven?
De discussie over alternatieven voor Google gaat vaak niet over techniek, maar over controle. Wanneer één bedrijf verantwoordelijk is voor je zoekopdrachten, e-mail, documenten, agenda, foto's, cloudopslag en mogelijk zelfs je smartphone, ontstaat er een situatie waarin een groot deel van je digitale leven bij één leverancier is ondergebracht.
Voor veel gebruikers levert dat gemak op. Alles werkt samen, synchroniseert automatisch en is vanaf vrijwel ieder apparaat bereikbaar. Tegelijkertijd betekent dit ook dat een groot deel van je online activiteiten via dezelfde aanbieder verloopt.
Dat roept vragen op. Welke gegevens worden verzameld? Hoe worden die gebruikt? Wat gebeurt er als een dienst verandert, verdwijnt of betaald wordt? En hoe wenselijk is het dat een klein aantal grote technologiebedrijven een steeds dominantere positie inneemt binnen het internet?
Deze vragen spelen niet alleen bij particulieren. Ook overheden, bedrijven en maatschappelijke organisaties kijken steeds vaker naar mogelijkheden om minder afhankelijk te worden van een beperkt aantal internationale technologiebedrijven.
Een alternatief bouwen is moeilijker dan het lijkt
Wie denkt dat een zoekmachine eenvoudig te vervangen is, onderschat vaak de technische uitdaging. Het internet bestaat uit miljarden pagina's die voortdurend veranderen. Om gebruikers relevante zoekresultaten te kunnen tonen, moeten websites continu worden bezocht, geanalyseerd en geïndexeerd.
Google investeert hier al tientallen jaren miljarden euro's in. Daardoor beschikt het bedrijf over een van de meest uitgebreide zoekindexen ter wereld. Nieuwe spelers hebben moeite om daartegen op te boksen.
Dat verklaart waarom veel alternatieve zoekmachines uiteindelijk gebruikmaken van gegevens van andere aanbieders. Aan de buitenkant lijken ze onafhankelijk, maar achter de schermen worden zoekresultaten vaak deels geleverd door bijvoorbeeld Microsoft Bing.
Dat maakt dergelijke diensten niet per definitie slecht. Het betekent wel dat volledige onafhankelijkheid veel zeldzamer is dan vaak wordt gedacht.
Brave Search probeert het anders te doen
Een van de meest interessante ontwikkelingen van de afgelopen jaren is Brave Search. Dit project is afkomstig van het bedrijf achter de Brave-browser, die bekendstaat om zijn sterke focus op privacy.
In tegenstelling tot veel andere zoekmachines beschikt Brave Search grotendeels over een eigen zoekindex. Daardoor hoeft het bedrijf minder terug te vallen op gegevens van andere aanbieders. Voor gebruikers die op zoek zijn naar een alternatief dat daadwerkelijk zelfstandig opereert, maakt dat Brave bijzonder interessant.
Daarnaast profileert Brave zich nadrukkelijk als privacyvriendelijke dienst. Het bedrijf zegt geen uitgebreide gebruikersprofielen op te bouwen en minder afhankelijk te zijn van advertentie-inkomsten die gebaseerd zijn op persoonlijke gegevens.
DuckDuckGo blijft populair
Een naam die al jarenlang terugkomt in discussies over privacy is DuckDuckGo. Deze zoekmachine heeft zich vanaf het begin gericht op gebruikers die niet gevolgd willen worden tijdens hun zoekopdrachten.
DuckDuckGo slaat geen persoonlijke zoekgeschiedenis op en probeert gebruikers niet te profileren voor advertenties. Juist die eenvoud heeft ervoor gezorgd dat de dienst een trouwe gebruikersgroep heeft opgebouwd.
Hoewel DuckDuckGo niet volledig zelfstandig opereert en deels gebruikmaakt van zoekresultaten van andere aanbieders, wordt het door veel privacybewuste gebruikers gezien als een laagdrempelige eerste stap weg van Google.
Startpage combineert Google-resultaten met extra privacy
Sommige gebruikers willen graag de kwaliteit van Google-resultaten behouden, maar vinden het minder prettig dat hun zoekopdrachten rechtstreeks bij Google terechtkomen.
Voor hen is Startpage een interessant alternatief. Deze dienst fungeert als een soort tussenlaag tussen de gebruiker en Google. De zoekresultaten zijn grotendeels gebaseerd op Google's zoektechnologie, terwijl persoonlijke gegevens beter worden afgeschermd.
Daardoor ontstaat een compromis tussen gebruiksgemak en privacy. Gebruikers profiteren van vertrouwde zoekresultaten zonder dat alle gegevens rechtstreeks aan Google worden gekoppeld.
Mojeek kiest voor volledige onafhankelijkheid
Voor gebruikers die maximale onafhankelijkheid belangrijk vinden, is Mojeek een interessante naam. Deze Britse zoekmachine onderhoudt een volledig eigen index en verzamelt zelf de informatie die nodig is om zoekresultaten te tonen.
Dat maakt Mojeek uniek in een markt waarin veel aanbieders uiteindelijk afhankelijk zijn van grotere partijen. De zoekresultaten verschillen daardoor soms van wat gebruikers gewend zijn bij Google of Bing, maar juist dat wordt door veel voorstanders als een voordeel gezien.
Mojeek laat zien dat er nog steeds ruimte bestaat voor alternatieve benaderingen van internetzoekmachines.
Google verlaten is meer dan een andere zoekmachine kiezen
Wie serieus minder afhankelijk wil worden van Google ontdekt al snel dat de zoekmachine slechts een klein onderdeel vormt van een veel groter ecosysteem.
Veel mensen gebruiken Gmail voor e-mail, Google Maps voor navigatie, Google Drive voor documenten en opslag, Google Foto's voor hun afbeeldingen en Chrome als browser. Daarnaast draaien miljarden smartphones op Android.
Een overstap betekent daarom vaak dat meerdere diensten moeten worden vervangen. Gelukkig zijn daarvoor steeds meer alternatieven beschikbaar. Browsers zoals Firefox en Brave winnen aan populariteit. Voor e-mail kiezen sommige gebruikers voor Proton Mail of een eigen domeinnaam. Op het gebied van kaarten spelen diensten gebaseerd op OpenStreetMap een steeds grotere rol. Voor kantoorsoftware zijn er alternatieven zoals LibreOffice en SoftMaker Office.
Een volledige overstap hoeft overigens niet in één keer te gebeuren. Veel gebruikers kiezen ervoor om eerst met één alternatief te experimenteren en vervolgens stap voor stap te bekijken welke oplossingen het beste aansluiten bij hun behoeften.
Een Europese discussie
De belangstelling voor alternatieven past binnen een bredere Europese discussie over digitale soevereiniteit. Steeds vaker wordt de vraag gesteld of Europa niet te afhankelijk is geworden van technologiebedrijven uit de Verenigde Staten en Azië.
Die discussie speelt op allerlei niveaus. Overheden kijken naar Europese cloudoplossingen, bedrijven onderzoeken alternatieve softwareplatforms en consumenten worden zich bewuster van de waarde van hun persoonsgegevens.
Hoewel volledige onafhankelijkheid in de praktijk vaak moeilijk haalbaar is, groeit de wens om meer keuzevrijheid te creëren en te voorkomen dat een beperkt aantal bedrijven een te dominante positie krijgt.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
Voor HCC-leden is dit een onderwerp dat uitstekend aansluit bij de doelstellingen van de vereniging. HCC helpt al tientallen jaren gebruikers om technologie beter te begrijpen, bewuste keuzes te maken en zelfstandig met digitale ontwikkelingen om te gaan.
Dat betekent niet dat Google vermeden moet worden. De diensten van Google behoren zonder twijfel tot de meest geavanceerde en gebruiksvriendelijke oplossingen die momenteel beschikbaar zijn. Voor veel gebruikers zijn zij een logische keuze.
Wel is het verstandig om af en toe stil te staan bij de vraag welke diensten je gebruikt en waarom. Veel mensen hebben ooit voor Google gekozen omdat het de standaardoptie was op hun computer of smartphone. Dat is iets anders dan bewust kiezen.
Juist daarom kan het leerzaam zijn om eens een alternatieve zoekmachine te proberen of een andere browser te installeren. Niet noodzakelijk om Google direct te vervangen, maar om te ontdekken welke mogelijkheden er nog meer zijn.
Voor HCC-leden die geïnteresseerd zijn in privacy, digitale onafhankelijkheid en Europese technologie biedt dit bovendien een interessant onderzoeksgebied. De komende jaren zal de discussie over gegevensbescherming, kunstmatige intelligentie en de macht van grote technologiebedrijven alleen maar belangrijker worden.
Standpunt van HCC
HCC is van mening dat gebruikers baat hebben bij keuzevrijheid. Concurrentie stimuleert innovatie, voorkomt afhankelijkheid en geeft consumenten meer mogelijkheden om diensten te kiezen die passen bij hun eigen wensen en waarden.
Google levert uitstekende producten en diensten die voor miljoenen mensen dagelijks van grote waarde zijn. Tegelijkertijd vinden wij het belangrijk dat gebruikers zich bewust zijn van de alternatieven die beschikbaar zijn. Niet omdat iedereen zou moeten overstappen, maar omdat een geïnformeerde gebruiker betere keuzes kan maken.
Digitale vaardigheden gaan immers niet alleen over het kunnen gebruiken van technologie. Ze gaan ook over het begrijpen van de gevolgen van die keuzes. Wie weet welke alternatieven er zijn, welke gegevens worden verzameld en welke mogelijkheden beschikbaar zijn, staat sterker in een wereld die steeds digitaler wordt.
En precies daarin ligt al bijna 50 jaar een belangrijke taak voor HCC: leden helpen om technologie niet alleen te gebruiken, maar ook echt te begrijpen.
