Het klinkt als een herkenbaar scenario: vlak voor de vakantie blijkt de oude bikini niet meer te redden. Snel online zoeken levert een aantrekkelijke webwinkel op die, zo lijkt het, gewoon in Nederland is gevestigd. Er staat een Nederlands adres op de site, inclusief een foto van een winkelpand in Amsterdam. De bestelling is zo gedaan en de orderbevestiging volgt direct.
Maar dan: in de track-and-trace link staat dat het pakket vanuit China onderweg is en pas over weken aankomt. Dit was toch niet de bedoeling – men wilde immers snel een levering uit Europa. Hoe kan dit gebeuren?
Het verdienmodel achter de misleiding: dropshipping
Het fenomeen heet dropshipping. Daarbij koopt een klant niet rechtstreeks bij een winkelier met eigen voorraad, maar bij een tussenpersoon. Deze exploiteert een professioneel ogende webshop en bestelt het product pas ná ontvangst van de betaling bij een leverancier – vaak in Azië. De goederen gaan direct van daaruit naar de consument.
Voor de dropshipper is het een winstgevend model: geen dure voorraad, geen fysiek winkelpand, slechts een webdomein, wat advertenties en een koppeling met de leverancier. Voor de consument pakt dit vaak minder gunstig uit: lange levertijden, moeilijk retourneren en producten van wisselende kwaliteit.
AI maakt malafide webshops levensecht
Volgens Joyce Donat van de Consumentenbond waren malafide sites vroeger makkelijker te herkennen. Denk aan kromme zinnen, gebrekkige vertalingen en korrelige productfoto’s. Sinds de doorbraak van kunstmatige intelligentie is dat beeld volledig veranderd.
“Met AI is het kinderspel om vlekkeloze teksten te schrijven en haarscherpe afbeeldingen te genereren. Sommige internationale partijen bouwen voor ieder land aparte sites in de lokale taal, inclusief geloofwaardige verhalen,” zegt Donat. Zo kan men met gemak denken zaken te doen met een lokale ondernemer, terwijl het in werkelijkheid om een anonieme doorgeefluik gaat.
Een veelgebruikte truc is het ophangen van een verhaal over een ‘winkeluitverkoop wegens sluiting’. Het klinkt sympathiek en verleidelijk, maar vaak is dit slechts een lokmiddel om snelle orders binnen te halen.
Dropshipping zelf is niet illegaal – de problemen zitten in de praktijk
Volgens Maike Jansen van Thuiswinkel Waarborg is dropshipping op zich geen verboden verdienmodel. “Problemen ontstaan als er rechtstreeks uit China wordt geleverd en de consument dit niet vooraf weet.”
Hoewel webwinkels zich aan Nederlandse wetgeving moeten houden – inclusief retour- en garantievoorwaarden – loopt dit vaak mis. Zo is een Nederlands retouradres niet verplicht, en blijkt het terugsturen van producten kostbaar of zelfs onmogelijk. Regelmatig ontbreekt er überhaupt een retouradres op de website en is de klantenservice onbereikbaar.
Aankoopfraude in opmars
Dropshipping is één ding, maar ook aankoopfraude – waarbij een product helemaal niet wordt geleverd – neemt toe. CBS-cijfers laten zien dat in 2022 5,6 procent van de Nederlanders boven de vijftien jaar slachtoffer werd van aankoopfraude. In 2024 was dat al 7,2 procent. Waarschijnlijk zijn de echte aantallen nog hoger, omdat veel slachtoffers geen melding doen.
Hoe men zelf risico’s kan beperken
Jansen adviseert consumenten om altijd een paar eenvoudige checks te doen voordat men bestelt:
- Retourinformatie controleren – Staat er geen retouradres of alleen een adres in China? Dan is dat een duidelijke waarschuwing.
- Levertijd onder de loep nemen – ‘Vandaag besteld, morgen verzonden’ betekent vaak niet ‘morgen in huis’.
- Telefoonnummer checken – Geen nummer, of een nummer dat niet werkt? Wees alert.
- Adres verifiëren – Zoek het opgegeven adres op via Google Maps. Een winkel in een woonwijk of appartementencomplex is vaak verdacht.
- Reviews buiten de eigen site lezen – Beoordelingen op de webshop zelf zijn vaak gefilterd of nep; kijk ook op onafhankelijke platforms zoals Trustpilot.
Herkenningspunten van een betrouwbare webshop
Webshops met het Thuiswinkel Waarborg-logo worden jaarlijks gecontroleerd. Klik altijd op het logo om te zien of het naar een echt certificaat leidt. Consumentenbond en Thuiswinkel Waarborg bieden daarnaast online checklists en tips om fraude te voorkomen.
De gouden regel
Het blijft een oud maar waar gezegde: als een aanbieding te mooi is om waar te zijn, dan is dat meestal ook zo. Door vooraf enkele minuten te investeren in controle, kan men veel ergernis, verlies van geld en lange wachttijden voorkomen.
HCC Tips – Zo ontmasker je malafide webshops in het AI-tijdperk
1. Check het retouradres
Staat er geen adres of alleen een adres in China? Grote kans dat het om dropshipping gaat of een onbetrouwbare verkoper.
2. Controleer levertijden
‘Vandaag besteld, morgen verzonden’ is niet hetzelfde als ‘morgen in huis’. Vraag altijd hoe lang de bezorging écht duurt.
3. Zoek het adres op
Gebruik Google Maps of Street View. Vind je een woonhuis of lege gevel? Dan klopt er waarschijnlijk iets niet.
4. Kijk buiten de webshop voor reviews
Ga naar onafhankelijke platforms zoals Trustpilot of Consumentenbond. Nepreviews op de eigen site komen vaak voor.
5. Let op de betaalmethode
Kan er alleen vooraf betaald worden via vage kanalen zoals crypto of buitenlandse bankrekeningen? Vermijd de aankoop.
6. Controleer keurmerken
Klik op het Thuiswinkel Waarborg-logo of andere keurmerken om te zien of ze echt zijn en naar een geldig certificaat linken.
7. Wees extra alert bij extreem lage prijzen
Als een product veel goedkoper is dan elders, is het meestal te mooi om waar te zijn.
(gebaseerd op een eerder verschenen artikel op de site van Trouw en voor HCC-lezers aangepast)
