Voor veel internetgebruikers van het eerste uur zal alleen de naam al voldoende zijn om herinneringen op te roepen: ICQ. Het programma behoorde in de jaren negentig en begin deze eeuw tot de bekendste manieren om via internet met elkaar te chatten.
Vooral het karakteristieke geluidje bij een nieuw bericht – het beroemde ‘Uh-oh!’ – zal bij veel voormalige gebruikers nog bekend in de oren klinken.
ICQ is onverwacht terug.
Althans: niet het oorspronkelijke ICQ, maar een nieuw project onder de naam ICQ Reborn probeert de klassieke chatervaring opnieuw tot leven te brengen. De makers hebben daarbij duidelijk gekozen voor nostalgie. Het programma moet eruitzien en aanvoelen alsof je weer achter een computer uit het begin van deze eeuw zit.
Een stukje internetgeschiedenis
ICQ verscheen in 1996 en werd ontwikkeld door het Israëlische bedrijf Mirabilis. De naam was een fonetische verwijzing naar ‘I seek you’. Het bijzondere was dat gebruikers rechtstreeks konden zien welke vrienden en kennissen online waren en onmiddellijk berichten met hen konden uitwisselen.
Dat klinkt tegenwoordig vanzelfsprekend. We zijn immers gewend aan WhatsApp, Signal, Telegram, Messenger en talloze andere communicatiediensten. In 1996 was het echter behoorlijk vernieuwend.
Een ander kenmerk van ICQ was het UIN, het Universal Internet Number. In plaats van alleen een gebruikersnaam kreeg iedere gebruiker een uniek nummer. Sommige fanatieke ICQ-gebruikers kennen hun oude nummer na tientallen jaren nog steeds uit hun hoofd.
ICQ groeide razendsnel. In 1998 werd Mirabilis overgenomen door AOL. Rond de eeuwwisseling had ICQ meer dan 100 miljoen geregistreerde accounts. Daarmee was het een van de programma's die mede vormgaven aan de manier waarop mensen internet gingen gebruiken.
De concurrentie nam echter toe. MSN Messenger, AOL Instant Messenger en later sociale netwerken en smartphone-apps namen de rol van traditionele chatprogramma's steeds meer over. AOL verkocht ICQ in 2010 aan het Russische Digital Sky Technologies. De dienst kwam uiteindelijk terecht bij het huidige VK.
Op 26 juni 2024 viel definitief het doek voor het oorspronkelijke ICQ, bijna 28 jaar na de introductie.
Terug naar 2002
Daarmee leek het verhaal afgelopen. Maar nostalgie blijkt ook in de computerwereld een krachtige motor. ICQ Reborn probeert de ervaring van het oude programma zo nauwkeurig mogelijk na te bootsen. Op de eigen website omschrijven de makers hun software als een herbouw van de klassieke ICQ-ervaring. De interface doet bewust denken aan die uit ongeveer 2002.
Ook de bekende numerieke UIN's zijn terug. Gebruikers krijgen opnieuw een uniek identificatienummer dat ze met anderen kunnen delen. Daarnaast beschikt ICQ Reborn over een klassieke contactenlijst, chatvensters en geluiden die zijn geïnspireerd op het oorspronkelijke ICQ.
Onder de motorkap is het uiteraard geen software uit 2002. ICQ Reborn gebruikt een moderne XMPP-server voor de communicatie. De makers combineren dus een ouderwetse gebruikerservaring met een modernere technische infrastructuur.
Ook offlineberichten zijn mogelijk. Stuur je iemand een bericht terwijl die persoon niet is aangemeld, dan kan het bericht worden afgeleverd zodra de ontvanger weer online komt.
Niet het echte ICQ
Wel is het belangrijk om een onderscheid te maken. ICQ Reborn is geen officiële wederopstanding van de oorspronkelijke ICQ-dienst van Mirabilis, AOL of VK. Het gaat om een afzonderlijk project dat probeert de ervaring van vroeger opnieuw te creëren. Wie zijn oude ICQ-nummer nog kent, moet dus niet verwachten daarmee automatisch zijn oude account, contactenlijst en gesprekken terug te krijgen. Je begint feitelijk opnieuw.
Dat neemt niet weg dat het project voor voormalige ICQ-gebruikers bijzonder aardig kan zijn. Wie eind jaren negentig voor het eerst internet gebruikte, herinnert zich waarschijnlijk nog de tijd waarin chatten via de computer iets bijzonders was. Geen permanente stroom berichten op een smartphone, maar eerst de computer aanzetten, verbinding maken met internet en vervolgens kijken welke bekenden online waren.
Voorlopig vooral voor Windows
ICQ Reborn richt zich momenteel op desktopgebruikers. Via de website van het project wordt een Windows-versie aangeboden voor Windows 10 en Windows 11. Dat beperkt voorlopig de praktische bruikbaarheid. Moderne berichtendiensten zijn juist succesvol doordat ze vrijwel overal beschikbaar zijn en gebruikers voortdurend hun smartphone bij zich hebben.
ICQ Reborn lijkt daarom vooralsnog eerder een interessant nostalgisch project dan een serieuze concurrent voor WhatsApp, Signal of andere grote berichtendiensten. Maar misschien is dat ook helemaal niet de bedoeling.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
Juist voor HCC-leden kan ICQ Reborn een leuk project zijn om eens te bekijken. Veel leden hebben de ontwikkeling van internet vanaf de jaren negentig bewust meegemaakt en zullen ICQ zelf hebben gebruikt. Tegelijkertijd adviseren we enige voorzichtigheid. ICQ Reborn is een relatief nieuw en onafhankelijk project. Dat een programma de vertrouwde vormgeving en geluiden van vroeger gebruikt, betekent niet automatisch dat het dezelfde organisatie of infrastructuur achter zich heeft als het oorspronkelijke ICQ.
Wie de software wil uitproberen, doet er daarom verstandig aan geen gevoelige of vertrouwelijke informatie via de dienst te versturen en een uniek wachtwoord te gebruiken dat nergens anders wordt gebruikt. Dat is overigens een verstandig uitgangspunt voor iedere nieuwe en nog relatief onbekende online dienst.
De website van ICQ Reborn vermeldt dat de dienst gebruikmaakt van een private XMPP-server en presenteert die als veilig. Dat is echter iets anders dan onafhankelijke zekerheid over bijvoorbeeld de beveiliging, versleuteling, gegevensopslag en privacybescherming.
Wie ICQ Reborn uit nostalgie eens wil proberen, kan dat dus doen, maar beschouw het voorlopig vooral als een interessant experiment.
Standpunt van HCC
HCC vindt projecten die oude computertechnologie opnieuw toegankelijk maken interessant. Ze laten niet alleen zien hoe snel de digitale wereld verandert, maar maken ook duidelijk hoeveel ideeën uit de begintijd van internet nog altijd terugkomen in moderne toepassingen. ICQ was in dat opzicht een pionier. De contactenlijst, online-status, directe berichten en notificaties die eind jaren negentig bijzonder waren, vinden we tegenwoordig volkomen normaal.
Dat ICQ ruim twee jaar na het verdwijnen van de oorspronkelijke dienst in een nieuwe vorm opnieuw belangstelling krijgt, zegt bovendien iets over de aantrekkingskracht van digitale nostalgie. Maar nostalgie mag geen reden zijn om de normale veiligheidsregels te vergeten. Installeer onbekende software alleen uit een betrouwbare bron, gebruik unieke wachtwoorden en wees voorzichtig met persoonlijke of vertrouwelijke informatie.
En voor wie ICQ twintig of vijfentwintig jaar geleden intensief gebruikte, resteert vooral één vraag: Weet jij je oude ICQ-nummer nog?
