Even snel een foto van internet plukken voor je website, nieuwsbrief of social media. Het lijkt onschuldig en is met een paar klikken geregeld. Maar wat veel mensen niet weten: daar kunnen flinke gevaren aan kleven. Steeds vaker duiken verhalen op van particulieren en organisaties die achteraf geconfronteerd worden met zeer grote claims.
Achter deze claims gaat een groeiende markt schuil: die van beeldrechten. En daarin opereren bedrijven die volgens critici steeds vaker functioneren als zogenoemde “fototrollen”.
Van onschuldige foto naar hoge claim
De praktijkvoorbeelden liegen er niet om. Een voedingsdeskundige kreeg een claim van bijna 4.000 euro voor drie foto’s die zij jaren geleden op haar Facebookpagina plaatste. Een seniorenvereniging ontving een rekening van 1.500 euro voor een kleine afbeelding bij een artikel. En een vrijwilligersorganisatie zag zich geconfronteerd met een claim van ruim 5.000 euro – terwijl dezelfde foto destijds voor enkele tientjes legaal te gebruiken was geweest. In veel gevallen gaat het om gebruik uit onwetendheid. Foto’s lijken vrij beschikbaar, maar zijn dat juridisch vaak niet.
Eén partij, stevige aanpak
Opvallend is dat meerdere claims afkomstig zijn van hetzelfde bedrijf: Sucré Salé sas, via de afdeling Rights Control. Dit bureau speurt actief naar ongeautoriseerd gebruik van foto’s en stuurt vervolgens brieven met forse bedragen. Die brieven worden door ontvangers vaak als intimiderend ervaren. De claims bestaan uit een optelsom van kosten: auteursrechtschending, boetes, opsporingskosten en juridische kosten. Er wordt bovendien gedreigd met een rechtszaak als niet (volledig) wordt betaald.
“Buiten proportie”
Volgens gespecialiseerde advocaten zijn veel van deze claims buitensporig hoog, zeker wanneer het gaat om kleine gebruikers zoals particulieren, vrijwilligersorganisaties of kleine ondernemers. Tegelijk is het juridisch uitgangspunt helder: foto’s zijn beschermd door het auteursrecht. Wie een foto gebruikt zonder toestemming, maakt in principe inbreuk. Fotografen hebben recht op een vergoeding voor het gebruik van hun werk.
Maar waar een normale licentie vaak slechts enkele tientjes kost, lopen de claims in deze gevallen op tot duizenden euro’s. Dat roept vragen op over proportionaliteit.
Rol van de toezichthouder
De Autoriteit Consument & Markt (ACM) ontvangt meldingen over dit soort praktijken, maar kan weinig doen. Auteursrecht valt onder het civiel recht, wat betekent dat geschillen uiteindelijk door de rechter moeten worden beoordeeld.
Wat kun je doen bij een claim?
Krijg je zelf zo’n brief? Dan is het belangrijk om rustig en zorgvuldig te handelen:
- Reageer altijd
- Geef aan dat het gebruik uit onwetendheid is gebeurd en verwijder de foto direct. Maak screenshots als bewijs.
- Vraag om onderbouwing
- Vraag het claimende bedrijf om bewijs dat zij daadwerkelijk gerechtigd zijn om namens de fotograaf op te treden.
- Doe een redelijk voorstel
- Als de claim terecht is, stel dan zelf een redelijk bedrag voor. Vaak ligt een normale licentievergoeding veel lager dan de gevraagde som.
- Laat je niet direct intimideren
- Dreigen met een rechtszaak betekent niet dat die er ook daadwerkelijk komt.
- Schakel hulp in
- Vraag advies aan iemand met juridische kennis. Een advocaat kan helpen, maar brengt kosten met zich mee.
- Voorkomen is beter dan genezen
Het belangrijkste advies is simpel: wees voorzichtig met het gebruik van afbeeldingen.
- Gebruik bij voorkeur eigen foto’s
- Controleer altijd de licentievoorwaarden
- Gebruik betrouwbare bronnen voor rechtenvrije beelden
- Vermijd foto’s waarvan de herkomst onduidelijk is
- Twijfel je? Dan geldt: niet gebruiken.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
Voor HCC-leden – en zeker voor vrijwilligers van organisaties die websites beheren of nieuwsbrieven maken – is dit een belangrijk aandachtspunt. Het risico op claims is reëel en kan grote financiële gevolgen hebben, ook voor verenigingen zonder winstoogmerk.
Zorg daarom voor duidelijke afspraken binnen je organisatie over het gebruik van beeldmateriaal. En wees je ervan bewust dat “even een plaatje van internet halen” in de praktijk een dure vergissing kan zijn.
Deze ontwikkeling laat zien dat digitale vaardigheden verder gaan dan techniek alleen. Ook kennis van rechten en regels wordt steeds belangrijker in een online wereld.
