De Europese Commissie heeft ChatGPT, Reddit en Roblox aangewezen als zeer grote digitale diensten onder de Digital Services Act (DSA). Daarmee komen de drie diensten onder het strengere toezicht dat geldt voor onlineplatforms en zoekmachines met een groot bereik binnen de Europese Unie.
De Europese Commissie heeft ChatGPT aangewezen als een Very Large Online Search Engine (VLOSE). Reddit en Roblox krijgen de status Very Large Online Platform (VLOP). De drie diensten hebben volgens de Commissie zelf aangegeven dat zij gemiddeld minstens 45 miljoen gebruikers per maand in de Europese Unie bereiken. Daarmee overschrijden zij de Europese drempel voor de strengste categorie binnen de DSA.
Vooral de classificatie van ChatGPT is opvallend. De dienst van OpenAI is geen traditionele zoekmachine zoals Google of Bing. ChatGPT kan echter wel namens gebruikers informatie op internet zoeken en de resultaten verwerken in antwoorden. De Europese Commissie beschouwt ChatGPT daarom voor de toepassing van de DSA als een hybride dienst die onder de definitie van een onlinezoekmachine valt.
Strengere verplichtingen
De aanwijzing betekent niet dat de DSA nu voor het eerst van toepassing wordt op ChatGPT, Reddit en Roblox. De drie diensten vallen al onder de algemene verplichtingen van de Europese wetgeving. Als VLOP of VLOSE krijgen zij daarbovenop extra verplichtingen.
Zo moeten zij systematische risico's van hun diensten en algoritmische systemen in kaart brengen en maatregelen nemen om die risico's te beperken. Daarbij kijkt de Europese Commissie onder meer naar de verspreiding van illegale inhoud, de mogelijke negatieve gevolgen voor minderjarigen, het fysieke en mentale welzijn van gebruikers, grondrechten, verkiezingsprocessen en de openbare veiligheid.
De Europese Commissie krijgt door de aanwijzing bovendien ruimere mogelijkheden om onderzoek te doen naar de werking van de betrokken diensten en de systemen daarachter. De Commissie houdt zelf toezicht, in samenwerking met de nationale toezichthouders.
Voor ChatGPT en Reddit werkt de Commissie daarbij samen met de Ierse toezichthouder Coimisiún na Meán. Voor Roblox is de Nederlandse Autoriteit Consument & Markt (ACM) de aangewezen Digital Services Coordinator, omdat Roblox in Nederland is gevestigd.
Grote invloed op gebruikers
De Europese Commissie benadrukt dat de aanwijzing vooral te maken heeft met de omvang en maatschappelijke invloed van de diensten. Eurocommissaris Henna Virkkunen stelt dat ChatGPT, Reddit en Roblox daardoor aan een hoger niveau van controle en verantwoordingsplicht worden onderworpen.
Met de drie nieuwe aanwijzingen komt het aantal door de Commissie aangewezen zeer grote onlineplatforms en zoekmachines op 28. Eerder kregen onder meer Google Search, Instagram, TikTok, de Apple App Store en Wikipedia deze status. De drie diensten krijgen na de formele aanwijzing vier maanden de tijd om aan de aanvullende verplichtingen voor VLOP's en VLOSE's te voldoen.
De stap van de Europese Commissie is vooral bij ChatGPT interessant. De DSA is oorspronkelijk geschreven voor het digitale landschap waarin grote sociale netwerken, platforms en zoekmachines de belangrijkste toegangspoorten tot online informatie vormden. Inmiddels kan een AI-assistent die informatie voor gebruikers verzamelt, selecteert en presenteert een vergelijkbare maatschappelijke rol krijgen. Met de aanwijzing van ChatGPT laat Brussel zien dat bestaande Europese regels ook op die nieuwe vorm van informatievoorziening worden toegepast.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
Voor gebruikers van ChatGPT, Reddit en Roblox verandert er niet van de ene op de andere dag iets aan de manier waarop zij de diensten gebruiken. Wel moeten de aanbieders meer inzicht geven in de risico's van hun diensten en maatregelen nemen om die risico's te beperken. Dat is vooral van belang voor onderwerpen als illegale inhoud, de bescherming van kinderen en jongeren en de invloed van algoritmen op gebruikers.
Voor ChatGPT is de ontwikkeling extra relevant. Wie AI gebruikt als alternatief voor een traditionele zoekmachine, krijgt informatie niet alleen aangeboden als een lijst met zoekresultaten, maar vaak in de vorm van een door AI samengesteld antwoord. De Europese Commissie gaat daarmee nadrukkelijk rekening houden in het toezicht op zeer grote digitale diensten.
Standpunt van HCC
HCC vindt het belangrijk dat gebruikers kunnen vertrouwen op de digitale diensten die zij dagelijks gebruiken. De aanwijzing van ChatGPT, Reddit en Roblox onder de strengste categorie van de Digital Services Act onderstreept dat grote digitale diensten een maatschappelijke verantwoordelijkheid hebben.
Tegelijkertijd is toezicht alleen effectief wanneer gebruikers begrijpen hoe deze diensten werken en welke risico's eraan verbonden zijn. HCC vindt daarom goede voorlichting over AI, algoritmen, privacy, online veiligheid en digitale rechten minstens zo belangrijk als regelgeving. Gebruikers moeten niet alleen worden beschermd, maar ook voldoende kennis hebben om zelf bewuste keuzes te kunnen maken.
