De zorgen over digitale privacy, gegevensveiligheid en buitenlandse invloeden nemen in Europa hand over hand toe, en in het vizier staat nu opnieuw een Chinese AI-app. In Duitsland groeit de roep om een algeheel verbod op de kunstmatige-intelligentie-app DeepSeek, die volgens toezichthouders ernstige inbreuken pleegt op de Europese privacywetgeving.
De zaak maakt duidelijk dat Europa steeds assertiever optreedt tegen technologieën van buiten de EU die niet voldoen aan de strenge eisen van de AVG (GDPR).De DeepSeek-app, die gebruikers toegang biedt tot geavanceerde AI-functionaliteit zoals vertalingen, samenvattingen en persoonlijke assistentie, is door de autoriteiten in Berlijn aangemerkt als problematisch. Volgens de lokale toezichthouder voor gegevensbescherming bevat de app functionaliteiten die niet stroken met de privacyrechten van Europese burgers. Inmiddels is deze melding opgepakt door de federale autoriteiten, wat betekent dat de kwestie nu op nationaal niveau wordt bekeken.
Een app op de rand van de Europese wetgeving
DeepSeek is een AI-app die afkomstig is uit China en die – net als concurrenten zoals ChatGPT of Gemini – gebruikmaakt van grootschalige dataverwerking. Gebruikers voeren vragen in of uploaden bestanden, waarna de app tekstuele antwoorden genereert of documenten analyseert. In de praktijk betekent dit dat er mogelijk grote hoeveelheden gevoelige of persoonlijke informatie worden verwerkt, vaak zonder dat duidelijk is waar die gegevens terechtkomen of hoe lang ze worden bewaard.
Juist daar knelt het. Europese privacywaakhonden stellen dat de app onvoldoende transparantie biedt over wat er precies met die data gebeurt, wie er toegang toe heeft, en of gebruikers rechten als inzage of verwijdering wel kunnen afdwingen. Die laatste punten zijn cruciaal onder de GDPR, de Europese privacyverordening die sinds 2018 van kracht is.
De toezichthouder in Berlijn diende daarom eerder al een formele klacht in bij Apple en Google, de platformbeheerders van de appwinkels waarin DeepSeek beschikbaar is. Die klacht werd gedaan onder de Digital Services Act (DSA), een relatief nieuwe Europese wet die platforms verplicht om meldingen van illegale of schadelijke inhoud serieus te nemen en – indien gegrond – actie te ondernemen. Inmiddels is deze zaak dus opgeschaald naar federaal niveau.
Toenemende internationale druk en precedenten elders
Duitsland staat met zijn kritische houding tegenover DeepSeek niet alleen. Ook in andere landen is de app onderwerp van discussie en onderzoek. In Australië, Italië en Taiwan zijn al maatregelen genomen tegen het gebruik van DeepSeek, variërend van waarschuwingen tot daadwerkelijke verboden. Deze landen hebben soortgelijke zorgen over de veiligheid van persoonsgegevens en de rol van de Chinese overheid bij technologiebedrijven.
Daarnaast heeft ook België inmiddels zijn eigen onderzoek naar de app geopend via de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA). Hoewel er in België nog geen sprake is van een officieel verbod, wordt de zaak wel nauwlettend gevolgd. In Nederland is tot nu toe geen formeel onderzoek bekendgemaakt, maar experts verwachten dat het slechts een kwestie van tijd is voordat ook hier kritische vragen worden gesteld.
Wat zijn de zorgen precies?
Het belangrijkste struikelblok in het Europese debat over DeepSeek is de herkomst van de app: China. Volgens de Duitse toezichthouders ontbreekt het in China aan een wettelijke infrastructuur die vergelijkbaar is met de Europese bescherming van persoonsgegevens. Sterker nog: China verplicht bedrijven in sommige gevallen om gegevens te delen met overheidsinstanties – iets wat volgens de AVG absoluut niet mag met Europese gebruikersdata.
Daar komt bij dat de ontwikkelaars van DeepSeek er niet in zijn geslaagd om overtuigend aan te tonen dat ze zich houden aan de AVG-regels. Zo is niet duidelijk of gebruikers inzage kunnen krijgen in hun persoonlijke gegevens, of deze kunnen laten verwijderen, of dat gegevens na verloop van tijd worden geanonimiseerd. Ook ontbreken duidelijke afspraken over datadoorgifte naar derde landen, een vereiste onder Europese wetgeving wanneer gegevens buiten de EU worden opgeslagen of verwerkt.
Kortom: wie als Europeaan gebruikmaakt van DeepSeek, loopt volgens de privacytoezichthouders het risico dat zijn of haar gegevens niet goed worden beschermd – en dat rechten die normaal gesproken gelden binnen de EU, niet kunnen worden afgedwongen.
Wie beslist uiteindelijk over verwijdering?
Hoewel de Duitse toezichthouder formeel een klacht heeft ingediend bij Apple en Google, ligt de beslissing over verwijdering van de app uiteindelijk bij deze techbedrijven zelf. Onder de Digital Services Act zijn zij verantwoordelijk voor het analyseren van de ontvangen meldingen. Als zij vinden dat DeepSeek inderdaad de wet overtreedt, zijn ze verplicht de app uit hun winkels te verwijderen.
Apple en Google hebben in het verleden vaker opgetreden tegen apps die niet aan de regels voldoen, maar dat gebeurt doorgaans pas als er brede politieke en juridische consensus is. Het is dus goed mogelijk dat zij eerst meer duidelijkheid willen van DeepSeek zelf, of wachten op uitspraken van hogere Europese instanties.
Wat betekent dit voor de gebruiker?
Voor de doorsnee gebruiker roept deze ontwikkeling opnieuw belangrijke vragen op: is het wel veilig om buitenlandse apps te gebruiken die AI aanbieden, zonder precies te weten wat er met je gegevens gebeurt? Kun je er nog op vertrouwen dat je data in Europa blijft? En wat gebeurt er als een app tóch je privacyrechten schendt?
Deze vragen zijn des te relevanter in een tijd waarin AI razendsnel terrein wint. Steeds meer mensen gebruiken AI-tools in hun dagelijks werk, bij hun studie of zelfs voor persoonlijke beslissingen. Dat maakt het extra belangrijk dat gebruikers kritisch blijven en zich verdiepen in de herkomst en werking van apps die ze downloaden. Transparantie, controle en naleving van wetgeving moeten niet optioneel zijn – zeker niet bij apps die gebruikmaken van persoonlijke of gevoelige informatie.
Tot slot: komt er een Europees verbod?
Voorlopig is er nog geen officieel verbod op DeepSeek in Duitsland of elders in de EU. Wel is duidelijk dat de druk op de app – en op de platforms die hem aanbieden – toeneemt. Mocht Apple of Google besluiten om DeepSeek te verwijderen, dan zal dat waarschijnlijk gevolgen hebben voor de beschikbaarheid van de app in andere landen. En dat zou dan weer een precedent kunnen scheppen voor hoe Europa in de toekomst omgaat met AI-diensten uit derde landen.
Wat nu volgt, is een spannende juridische en politieke dans tussen toezichthouders, bedrijven en ontwikkelaars. Daarbij staat één ding centraal: de bescherming van de privacy van Europese burgers in een wereld die steeds meer wordt aangestuurd door kunstmatige intelligentie – en waarin data de nieuwe olie zijn.
