De Belastingdienst zet de verdere uitrol van Microsoft 365 voorlopig stop. Daarmee kiest de overheid voor een opvallende koerswijziging. Nog geen jaar geleden werd Microsoft 365 juist gepresenteerd als de meest realistische oplossing voor de digitale werkplek van duizenden medewerkers. Nu wil staatssecretaris Eelco Eerenberg eerst opnieuw onderzoeken of een alternatief, waarbij de software volledig op eigen infrastructuur draait, inmiddels haalbaar is.
De aanleiding is een kritisch advies van het Adviescollege ICT-toetsing (AcICT). Volgens het college biedt de huidige aanpak onvoldoende zekerheid dat de Belastingdienst op een veilige, toekomstbestendige en goed beheersbare manier kan werken. Daarom wordt de verdere invoering voorlopig stilgezet totdat een nieuw onderzoek is afgerond.
Waarom is dit zo bijzonder?
De Belastingdienst verwerkt een enorme hoeveelheid gevoelige gegevens van vrijwel iedere Nederlander en onderneming. Denk aan belastingaangiften, inkomensgegevens, toeslagen en andere persoonsgegevens. Voor zo'n organisatie is het essentieel dat gegevens niet alleen goed beveiligd zijn, maar dat ook duidelijk is wie de controle heeft over de systemen waarin deze informatie wordt opgeslagen en verwerkt.
De discussie gaat daarom niet alleen over Microsoft, maar vooral over een veel breder onderwerp: digitale autonomie.
Digitale autonomie betekent dat een organisatie of overheid zoveel mogelijk zelf de regie houdt over haar digitale infrastructuur, gegevens en dienstverlening. Daarbij spelen vragen als:
* Waar worden gegevens opgeslagen?
* Wie kan technisch toegang krijgen?
* Welke buitenlandse wetgeving is van toepassing?
* Kan een organisatie overstappen naar een andere leverancier als dat nodig blijkt?
Juist die laatste vraag krijgt de laatste jaren steeds meer aandacht.
Cloud of eigen servers?
Veel organisaties gebruiken tegenwoordig cloudoplossingen zoals Microsoft 365. Dat biedt belangrijke voordelen. Software wordt automatisch bijgewerkt, medewerkers kunnen eenvoudig samenwerken via Teams en OneDrive en organisaties hoeven minder eigen servers te beheren.
Daar staan echter ook aandachtspunten tegenover. Bij een publieke cloudomgeving worden gegevens opgeslagen in datacenters van een externe leverancier. Hoewel Microsoft uitgebreide beveiligingsmaatregelen toepast, blijft de vraag bestaan hoeveel controle een organisatie zelf nog heeft over haar gegevens en hoe afhankelijk zij wordt van één leverancier.
Een alternatief is een zogenoemde on-premises-omgeving. Daarbij draait de software op servers die volledig in eigen beheer zijn. Dat vraagt vaak meer investeringen en technisch beheer, maar geeft organisaties ook meer directe controle over hun gegevens en infrastructuur.
Juist die mogelijkheid wil de Belastingdienst nu opnieuw laten onderzoeken.
Veranderde omstandigheden
De koerswijziging is opmerkelijk. In 2025 stelde het kabinet nog dat Microsoft 365 de enige uitvoerbare oplossing was voor de modernisering van de kantoorautomatisering van de Belastingdienst, Douane en Dienst Toeslagen.
Volgens staatssecretaris Eerenberg kunnen de omstandigheden inmiddels veranderd zijn. De markt ontwikkelt zich snel, datacenters zijn verder uitgebreid en ook Europese alternatieven en nieuwe technische mogelijkheden verdienen opnieuw een serieuze beoordeling. Daarom wil hij eerst alle opties opnieuw tegen elkaar afwegen voordat definitieve keuzes worden gemaakt.
Ook buiten de overheid speelt dit
De discussie beperkt zich allang niet meer tot de Belastingdienst. Steeds meer overheden, gemeenten, universiteiten, zorginstellingen en bedrijven bekijken kritisch in hoeverre zij afhankelijk zijn geworden van grote Amerikaanse technologiebedrijven.
Daarbij spelen meerdere factoren een rol:
* privacywetgeving;
* geopolitieke ontwikkelingen;
* digitale veiligheid;
* leveranciersonafhankelijkheid;
* continuïteit van dienstverlening.
Ook binnen Europa groeit de wens om minder afhankelijk te worden van buitenlandse technologie en meer gebruik te maken van Europese of open-source oplossingen waar dat verantwoord mogelijk is. Dat betekent overigens niet automatisch dat Microsoft of andere grote leveranciers verdwijnen. Voor veel organisaties blijven hun producten voorlopig een logische keuze vanwege de uitgebreide functionaliteit, ondersteuning en integratie. Wel wordt kritischer gekeken naar de risico's én naar mogelijke alternatieven.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
Voor de meeste thuisgebruikers verandert er voorlopig niets. Microsoft 365 blijft een uitstekend en veelgebruikt pakket voor e-mail, documenten, spreadsheets en online samenwerken. De discussie bij de Belastingdienst laat echter wel zien hoe belangrijk het is om bewust na te denken over waar persoonlijke gegevens worden opgeslagen en hoe afhankelijk je wordt van één leverancier.
Dat geldt niet alleen voor Microsoft, maar net zo goed voor diensten van Google, Apple en andere grote technologiebedrijven.
Steeds meer mensen kiezen er daarom voor om regelmatig een lokale back-up te maken van belangrijke documenten en foto's. Ook loont het om kritisch te kijken welke gegevens werkelijk in de cloud moeten worden opgeslagen en welke bestanden beter op een eigen computer of NAS kunnen blijven staan.
Een ontwikkeling om te volgen
De komende maanden wordt onderzocht of een werkomgeving die volledig onder beheer van de Belastingdienst staat technisch en organisatorisch haalbaar is. Pas daarna beslist het kabinet hoe de modernisering van de digitale werkplek verdergaat.
Welke keuze uiteindelijk ook wordt gemaakt, één conclusie lijkt inmiddels breed gedeeld: digitale autonomie is uitgegroeid tot een strategisch onderwerp. Niet alleen veiligheid en gebruiksgemak spelen een rol, maar ook de vraag wie uiteindelijk de controle houdt over onze gegevens en digitale infrastructuur.
Standpunt van HCC
HCC vindt het positief dat de overheid kritisch blijft kijken naar de afhankelijkheid van grote buitenlandse cloudleveranciers. Voor organisaties die grote hoeveelheden gevoelige persoonsgegevens verwerken, moeten privacy, veiligheid, continuïteit en digitale autonomie zwaar meewegen bij iedere IT-beslissing. Tegelijkertijd is er niet één oplossing die voor iedere organisatie geschikt is. HCC pleit daarom voor een zorgvuldige afweging waarbij functionaliteit, beveiliging, transparantie, Europese wetgeving en keuzevrijheid centraal staan. Cloudoplossingen kunnen uitstekend functioneren, mits organisaties de regie over hun gegevens behouden en beschikken over een realistische strategie om desgewenst naar een andere oplossing over te stappen.
