De opmars van kunstmatige intelligentie in de creatieve sector verloopt niet zonder slag of stoot. In de muziekwereld is AI inmiddels geen toekomstmuziek meer, maar realiteit. En met die realiteit worstelen artiesten, platenlabels, streamingdiensten en luisteraars. Want wie is de maker van een AI-gegenereerd muziekstuk? En wie hoort er aan te verdienen?
De Australische band King Gizzard & The Lizard Wizard trok onlangs een krachtig signaal: zij verwijderden hun hele catalogus van Spotify uit protest tegen investeringen van Spotify-CEO Daniel Ek in AI-bedrijven die wapentechnologie ontwikkelen. Niet lang daarna verscheen er muziek op Spotify van een AI-band met de opvallend gelijkende naam King Lizard Wizard – vol automatisch gegenereerde nummers in een stijl die verdacht veel leek op het werk van de oorspronkelijke band. En alsof dat nog niet wrang genoeg was, verscheen die AI-muziek ook nog eens in een Spotify-afspeellijst die publiekelijk werd aanbevolen.
AI-muziek overspoelt Spotify
Dit voorbeeld staat niet op zichzelf. Spotify verwijderde in 2023 naar eigen zeggen maar liefst 75 miljoen spamnummers, grotendeels afkomstig van AI-tools die in razend tempo generieke muziek produceren. En hoewel de dienst zegt er hard tegen op te treden, blijft het lastig het kaf van het koren te scheiden. Veel AI-tracks zijn immers niet letterlijk gekopieerd, maar wél duidelijk geïnspireerd op bestaande stijlen, artiesten of zelfs specifieke nummers. Ook Nederlandse muzikanten klagen dat hun muziek wordt weggedrukt door "AI-troep" – goedkoop geproduceerde en veelal rechtenvrije muziek die dankzij algoritmes en automatische aanbevelingen vaak beter scoort dan handgemaakt werk.
Van protest naar praktijk: AI-muziek in winkels
Aan de andere kant zien sommige partijen juist kansen. De Belgische tak van supermarktketen Carrefour heeft aangekondigd dat hun winkels vanaf 2026 deels overstappen op AI-gegenereerde muziek. Voordeel: geen auteursrechten en dus lagere kosten. “We kunnen muziek afstemmen op seizoenen en thema’s, zoals kerst, zonder te betalen aan auteursrechtenorganisaties”, aldus Damien Bytebier van Carrefour. Wat hier gebeurt, raakt de kern van de discussie. Muziek is niet zomaar geluid. Het is een creatief product. Als AI-modellen getraind worden op duizenden (soms miljoenen) auteursrechtelijk beschermde nummers om vervolgens gratis vervangbare varianten te genereren, rijst de vraag: is dat fair? En: wie heeft er recht op vergoeding?
Wettelijke grijsgebieden en juridische strijd
Op dit moment bestaan er geen duidelijke regels over auteursrechten op AI-muziek. Veel hangt af van lopende rechtszaken, vooral in de Verenigde Staten. De inzet: mag je een AI-model trainen op beschermde muziek zonder toestemming van de makers? En zo ja, wie is dan verantwoordelijk als het resultaat lijkt op een bestaand werk? Is dat degene die de prompt invult (“maak een nummer in de stijl van Coldplay”)? Of de ontwikkelaar van het AI-systeem? Of de gebruiker die het op Spotify zet? Tot op heden ontbreekt hierop een eenduidig antwoord.
Intussen proberen muziekmaatschappijen en AI-bedrijven onderling afspraken te maken. Sommige labels geven licenties uit zodat AI-trainingsdata legaal gebruikt kan worden. In ruil daarvoor ontvangen artiesten een vergoeding als hun materiaal is gebruikt. Het Amerikaanse platform Suno bijvoorbeeld werkt met steeds meer partners om legale databanken van muziek te gebruiken, maar de transparantie over hun werkwijze blijft beperkt.
Zelf controle houden: het voorbeeld van Grimes
Niet alle artiesten verzetten zich tegen AI. Zangeres Grimes stelde eerder al haar stem en stijl beschikbaar via een AI-platform, onder de voorwaarde dat zij een deel van de opbrengst ontvangt als anderen muziek met haar stem creëren. Voor haar is het een manier om zelf regie te houden over hoe haar artistieke identiteit wordt gebruikt. Het laat zien dat AI en menselijke creativiteit elkaar niet per definitie hoeven uit te sluiten. Mits goed geregeld, kan AI een hulpmiddel zijn dat muzikanten juist ondersteunt – als extra gereedschap, niet als vervanging.
Wat betekent dit voor HCC-leden?
Als leden van HCC, en in het bijzonder HCC!ai, bevinden we ons op het kruispunt van technologie, creativiteit en maatschappelijke verandering. De opkomst van AI-muziek werpt vragen op die niet alleen relevant zijn voor artiesten, maar ook voor ontwikkelaars, luisteraars, juristen en technologieliefhebbers. Hieronder enkele overwegingen en handvatten:
Voor muzikale leden en hobbyisten
Gebruik je zelf AI-muziekprogramma’s zoals Suno, AIVA of Soundraw? Wees je dan bewust van wat je maakt en waar het vandaan komt. Veel tools gebruiken trainingsdata waarvan de herkomst niet volledig transparant is. Als je je muziek publiceert, bijvoorbeeld op YouTube of Spotify, loop je het risico dat je onbewust inbreuk maakt op auteursrechten.
Tip: gebruik tools die werken met legale datasets of waarbij je zelf het materiaal aanlevert.
Voor luisteraars en curatoren
Merk je dat afspeellijsten of aanbevelingen steeds meer generieke, herhalende nummers bevatten? Dan is de kans groot dat het om AI-muziek gaat. Het kan interessant zijn om zelf bewuster te zoeken naar handgemaakte muziek. Muziek van mensen, voor mensen.
Tip: Steun je favoriete artiesten via platforms als Bandcamp of Patreon, waar de opbrengsten eerlijker verdeeld zijn.
Voor ontwikkelaars en programmeurs
Werk je met AI in andere creatieve toepassingen (beeld, tekst, audio)? Dan zie je waarschijnlijk dezelfde ethische vraagstukken terug: op welke data train je, wie heeft er rechten op het eindresultaat, en hoe transparant ben je naar gebruikers en makers?
Tip: Bouw waar mogelijk met open datasets, respecteer licenties en overweeg ethische richtlijnen als onderdeel van je project.
Voor juridisch geïnteresseerden
De komende jaren zullen rechtszaken rondom AI en auteursrecht richtinggevend zijn. Dat biedt een unieke kans om als HCC-lid mee te denken, discussiëren en leren over de raakvlakken tussen recht, techniek en samenleving.
Tip: Volg HCC!ai of andere interessegroepen om op de hoogte te blijven van de ontwikkelingen.
De balans tussen innovatie en eerlijke beloning
De discussie over AI-muziek is in essentie dezelfde als die in andere domeinen waar generatieve AI wordt toegepast: hoe zorgen we dat technologie ruimte biedt voor innovatie, zonder dat het ten koste gaat van de mensen die de originele creativiteit leveren?
Voor artiesten betekent dit: duidelijkheid over waar hun werk wordt gebruikt, hoe modellen worden getraind en welke vergoeding daartegenover staat. Voor platforms betekent dit: transparantie en verantwoordelijkheid bij het cureren van content. En voor gebruikers zoals wij allemaal betekent het: kritisch blijven, leren wat AI kan en doet, en meedenken over wat we als samenleving acceptabel vinden.
Tot slot
Het voorbeeld van King Gizzard & The Lizard Wizard maakt op pijnlijke wijze duidelijk hoe snel het kan gaan: een artiest protesteert, haalt zijn muziek offline, en wordt vrijwel direct vervangen door een AI-versie. Ondertussen blijft het platform winst maken op de clicks – of die nu naar de originele band gaan of naar een digitale kloon.
Als AI verder oprukt in de muziekwereld, moeten we voorkomen dat menselijke creativiteit wordt gereduceerd tot slechts trainingsmateriaal voor algoritmes. Tegelijk biedt AI ook nieuwe kansen voor muzikanten, componisten en luisteraars – mits de spelregels eerlijk zijn. Binnen HCC is ruimte voor beide kanten van het verhaal. Daarom blijven we deze ontwikkelingen op de voet volgen, bespreken en duiden. Want ook al begrijpt nog niemand precies wie wanneer wat verdient aan AI-muziek, één ding is zeker: de technologie gaat niet meer weg. De vraag is dus niet óf we ermee leren omgaan, maar hóe.
Meer weten of meediscussiëren?
Sluit je aan bij HCC!ai of volg een van onze themabijeenkomsten over AI, recht, ethiek en creativiteit. Samen leren we de juiste vragen stellen bij technologie die de wereld – en de muziek – verandert.
